Kan ik als Nederlander grond of een huis kopen in de Molukken?

Veel Molukkers dromen van een huis in het dorp van hun ouders, of hebben familiegrond die ooit van opa was. Maar kun je als Nederlander zelf eigenaar worden? Het korte antwoord: nee, niet van volle eigendom. Dat recht (hak milik) is in Indonesië alleen voor Indonesische burgers.

Hoe zit het?

De regels staan in de Indonesische basiswet voor grond, de Undang-Undang Pokok Agraria (wet nr. 5 van 1960, afgekort UUPA). Artikel 21 lid 1 zegt: alleen Indonesische burgers kunnen hak milik hebben. Heb je de Nederlandse nationaliteit, dan ben je voor Indonesië een buitenlander. Ook als je Moluks bent en je familie er al eeuwen woont.

Wat kan een buitenlander wel?

Een buitenlander kan een huis om zelf in te wonen krijgen met een gebruiksrecht (hak pakai). Dat geldt voor maximaal 30 jaar, te verlengen met 20 jaar en daarna te vernieuwen met nog eens 30 jaar. Er zijn wel voorwaarden:

• Je hebt een verblijfsvergunning voor Indonesië nodig (bijvoorbeeld een KITAS of KITAP). Een toeristenvisum is niet genoeg.
• Er geldt een minimumprijs. Volgens de regels uit 2021 is dat buiten de grote toeristische gebieden 1 miljard roepia voor een huis en 750 miljoen roepia voor een appartement.
• Er is een maximum aan de grootte van de grond.

Kopen op naam van familie: waarom is dat riskant?

Sommige mensen kopen grond met eigen geld, maar zetten die op naam van een Indonesisch familielid. Dat heet pinjam nama (een naam lenen). Dat is gevaarlijk:

• Juridisch is de grond dan van dat familielid, niet van jou.
• Artikel 26 lid 2 van de UUPA zegt dat elke handeling die direct of indirect volle eigendom aan een buitenlander geeft, van rechtswege nietig is. De grond valt dan aan de staat en betaald geld krijg je niet terug.
• Overlijdt het familielid, dan erven zijn of haar kinderen de grond. Zij hoeven zich niet aan jullie afspraak te houden.
• Zo ontstaan vaak ruzies in families, ook over grote afstand.

En als ik grond erf?

Erf je als Nederlander volle eigendom van een ouder of grootouder in Indonesië? Dan moet je dat recht binnen een jaar overdragen aan iemand die het wel mag hebben, bijvoorbeeld een Indonesisch familielid. Doe je dat niet, dan vervalt het recht en gaat de grond naar de staat (artikel 21 lid 3 UUPA). Dat geldt ook voor Indonesiërs die hun nationaliteit verliezen.

Familiegrond: tanah dati

In de Midden-Molukken is veel grond tanah dati: adatgrond van een familie. Het systeem stamt uit de VOC-tijd. Families die diensten voor de VOC moesten doen, kregen daarvoor landrechten. De grond is van de familie samen en gaat traditioneel via de mannelijke lijn over. Bij ruzie gebruiken rechters in Ambon het oude register dati soms als bewijs.

Let op: volgens artikel 96 van overheidsbesluit PP 18/2021 moesten oude schriftelijke bewijzen van adatgrond binnen vijf jaar worden ingeschreven. Daarna gelden ze alleen nog als aanwijzing, niet als bewijs van eigendom. Een officieel certificaat (sertifikat) van het landelijk grondbureau BPN wordt dus steeds belangrijker.

Wat kun je doen?

1. Koop nooit grond zonder hulp van een Indonesische notaris voor grondzaken (PPAT) of advocaat.
2. Laat controleren of er een certificaat is en op wiens naam het staat.
3. Praat met de familie en het dorpsbestuur (saniri) als het om dati-grond gaat.
4. Leg afspraken met familie schriftelijk vast, maar weet dat zo'n afspraak de wet niet opzij zet.

Dit artikel is algemene informatie, geen juridisch advies. Regels kunnen veranderen.

Bronnen

• UU No. 5 Tahun 1960 (UUPA), Pasal 21 (Pasal.id)
• Hapusnya hak atas tanah (over Pasal 26 lid 2 UUPA) (Hukum Properti)
• Memahami aturan main kepemilikan hak atas tanah bagi warga asing (Hukumonline, 7 juni 2021)
• Warga asing bisa beli rumah di RI, segini batasan harganya (Bisnis.com, 3 augustus 2023)
• Mengenal tanah dati dan kekuatan hukumnya dalam hukum adat (MARINews, Mahkamah Agung, 15 mei 2025)