Wat is cakalele?

educatie
Geschreven door MOZA

Op een Moluks feest of bij een herdenking stappen opeens mannen in rood naar voren, met een zwaard in de ene hand en een smal schild in de andere. Op het ritme van de tifa springen, schreeuwen en vechten ze tegen een onzichtbare vijand. Dit is de cakalele: een eeuwenoude oorlogsdans uit de Molukken.

Hoe zit het?

Cakalele (je zegt: tsja-ka-lé-lé; vroeger schreven Nederlanders tjakalele) is een krijgsdans. Vroeger voerden mannen hem op als voorbereiding op een echt gevecht of om een overwinning te vieren. Volgens het Indonesische ministerie van Onderwijs en Cultuur komt de naam van caka (geest) en lele (tekeergaan). De dans is dan ook meer dan een show: dansers zoeken er ook contact mee met de voorouders.

Meestal staan de dansers in twee rijen tegenover elkaar. Ze wisselen aanval en verdediging af. Soms voeren twee 'aanvoerders' een schijngevecht uit, met hun krijgers om zich heen.

Kleding en attributen

  • Parang: een lang zwaard of kapmes, in de rechterhand. Het staat voor moed.
  • Salawaku: een smal, lang schild, in de linkerhand. Het is vaak versierd met parelmoer.
  • Kleding: in de traditionele vorm dragen dansers kleding zoals de Alfoeren, de voorouders van de Molukkers, met een lendendoek en een rode band (kain berang) om het hoofd, de armen en de polsen. Ook kralen en zwijnentanden als amulet horen erbij. Tegenwoordig dragen dansers vaak felle kleuren, vooral rood en geel. Rood staat voor moed.
  • Muziek: de tifa (trommel) en de gong geven het ritme aan. Lees meer bij Wat is een tifa?

Er zijn ook islamitische vormen van de cakalele, waarbij dansers kleding dragen die herinnert aan de eerste Europeanen, zoals Portugese helmen.

Waar zie je cakalele?

In de Molukken hoort de dans bij adat-plechtigheden, zoals de inhuldiging van een raja (dorpshoofd), de opening van een baileo (dorpshuis) en de viering van Pattimura-dag op 15 mei. Er is ook een kortere 'festivalversie' van een paar minuten, om gasten te verwelkomen.

In Nederland zie je cakalele onder meer:

  • bij herdenkingen en vieringen, zoals rond 25 april;
  • op bruiloften en Molukse feesten;
  • bij culturele optredens van dansgroepen, bijvoorbeeld in Molukse wijken;
  • soms als protest. In 1988 danste kunstenaar Willy Nanlohy om middernacht bij volle maan een cakalele in woonoord Lunetten in Vught, als afsluiting van zijn protest tegen de verheerlijking van J.P. Coen.

Vroeger was de cakalele alleen voor mannen. In Nederland doen de laatste jaren ook meisjes mee.

Wat kun je doen?

  • Wil je zelf leren dansen? Vraag in je wijk, kerk of bij een Molukse culturele vereniging naar een dansgroep.
  • Kijk je toe? Geef de dansers ruimte. De parang is vaak echt.
  • Vraag ouderen naar de betekenis in jullie dorp of familie. Elke regio heeft eigen bewegingen en kleding.

Goed om te weten

Varianten van de cakalele komen ook voor buiten de Molukken, bijvoorbeeld bij de Minahasa in Noord-Sulawesi (kabasaran) en in Fakfak op Papoea. Voor Molukkers in Nederland is de dans vooral een teken van trots, kracht en verbondenheid met de voorouders.

Bronnen

MOZA
Vorige

Wat betekent Mena Muria?
Volgende

Welke Molukse kerken zijn er in Nederland?