Welke Molukse kerken zijn er in Nederland?

Je gaat verhuizen, je wilt trouwen of je zoekt een kerk voor je kind. Dan merk je dat er in één Molukse wijk soms twee of drie kerken staan. Hoe zit dat? Kort gezegd: de grootste Molukse kerk is de Molukse Evangelische Kerk, in het Maleis Geredja Indjili Maluku (GIM). Daarnaast zijn er de Noodgemeente GPM (NGPMB), ongeveer vijftien kleinere kerken en een aantal pinkstergemeenten.

Hoe is het ontstaan?

De meeste Molukkers die in 1951 naar Nederland kwamen, waren protestant. In de Molukken hoorden ze bij de Gereja Protestan Maluku (GPM), sinds 1935 een zelfstandige kerk op Ambon. In Nederland wilden ze eerst een afdeling van die kerk vormen.

Dat liep anders. In augustus 1951 riep de GPM op Ambon haar leden op om de Republiek Indonesië te erkennen. Veel Molukse voorgangers in Nederland vonden dat onaanvaardbaar: zij steunden de Republik Maluku Selatan (RMS). Legerpredikanten die met de militairen waren meegekomen, richtten daarom een eigen kerk op. Op 25 november 1952 werd de Geredja Indjili Maluku opgericht.

De belangrijkste kerken

• Molukse Evangelische Kerk (GIM). De grootste Molukse kerk in Nederland. Ze is protestants (gereformeerd) en presbyteriaal-synodaal georganiseerd. In 2022 had de GIM 59 gemeenten (djemaat) in vier classes. Diensten zijn in het Maleis, met Maleise bijbellezingen en liederen. De jongerenorganisatie heet PPKM, de vrouwenorganisatie PIKIM en de zondagsschool MAGIM.
• Noodgemeente Geredja Protestan Maluku di Belanda (NGPMB). Opgericht in maart 1953 door ongeveer een zesde van de leden, die verbonden wilden blijven met de moederkerk op Ambon. In de jaren zestig sloten ook mensen zich aan die het politiek oneens waren met de koers in hun wijk.
• Kleinere kerken. Sinds de jaren zestig zijn er door kerkscheuringen minstens vijftien Molukse kerken ontstaan. Vaak zijn ze verbonden met één wijk of één groep families. Een voorbeeld is de gemeente 'Maart '53'.
• Pinkstergemeenten. Naast de traditionele kerken zijn er Molukse pinkster- en evangelische gemeenten. Die hebben vaak een vrijere dienst, met moderne muziek. Ze trekken vooral jongere generaties.
• Katholieken. Een kleine groep Molukkers is rooms-katholiek, vooral mensen met wortels op de Kei- en Tanimbar-eilanden. Zij gaan meestal naar Nederlandse parochies.

Wat zijn de verschillen?

De verschillen gaan minder over het geloof zelf dan over geschiedenis, politiek en familie. De GIM en de NGPMB ontstonden door een verschil in houding tegenover de RMS en de kerk op Ambon. Later speelden ook wijkpolitiek en ruzies een rol. Tegenwoordig werken de kerken vaak samen. Zo richtten de GIM en de NGPMB in 1973 samen de diaconale stichting Muhabbat op. In 1995 tekenden zij met Indonesische en Nederlandse kerken een gezamenlijke verklaring. In sommige plaatsen, zoals Culemborg, delen drie Molukse gemeenten één kerkgebouw.

Goed om te weten

• De kerk is voor veel ouderen nog het hart van de wijk. De dominee is er voorganger, maar ook hulpverlener en bemiddelaar.
• Net als andere kerken hebben Molukse kerken te maken met minder kerkgangers. Jongeren zoeken naar diensten die beter bij hun leven passen.
• Molukse tradities zoals de piring natzar en de veertig hari (rouw) hebben een plek in het kerkelijk leven. Lees ook Wat betekent sidi?

Wat kun je doen?

• Vraag in je wijk welke kerk er is en waar je familie bij hoort. Veel families zijn al generaties lid van dezelfde kerk.
• Zoek op de website van de GIM of je plaatselijke gemeente naar diensttijden en contactpersonen.
• Wil je trouwen of je kind laten dopen? Neem contact op met de kerkenraad (badan madjelis) van de gemeente.

Bronnen

• TussenRuimte: 70 jaar Molukse kerk (Nederlandse Zendingsraad e.a., oktober 2022)
• Geredja Indjili Maluku (GIM) (GIM Salem Groningen)
• De Molukse Evangelische Kerk als rode draad in mijn leven (Theologie.nl, 23 december 2022)
• De Molukse kerkgenootschappen (Culemborg Toen)
• Mystiek Moluks (Museum Catharijneconvent, 2021)
• Geschiedenis (GIM Hoogkerk)