Hoe vraag ik het KNIL-dossier van mijn opa op?

educatie
Geschreven door MOZA

Je opa diende in het KNIL en je wilt weten wat hij precies heeft meegemaakt. Het korte antwoord: de stamboekgegevens van KNIL-militairen liggen bij het Nationaal Archief in Den Haag en zijn openbaar. Daarnaast kun je bij Defensie een persoonsdossier van een overleden familielid opvragen.

Hoe zit het?

Het Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger (KNIL) werd op 26 juli 1950 opgeheven. In 1951 kwamen ruim 12.500 Molukkers naar Nederland, onder wie veel KNIL-militairen met hun gezinnen. Bij aankomst werden de militairen ontslagen (lees ook Kregen Molukkers op staande voet ontslag bij aankomst in Nederland?).

Van elke militair werd een stamboek bijgehouden: een soort personeelskaart. Het Nationaal Archief beheert drie belangrijke verzamelingen:

  • Stamboeken KNIL 1815-1949 (toegang 2.10.50). Hierin staan vooral oudere registraties.
  • Stamboekgegevens KNIL-militairen, ca. 1852-1951 (toegang 2.10.50.02), uit het archief van de Stichting Administratie Indische Pensioenen. Er is een serie voor officieren en een serie voor onderofficieren en soldaten.
  • Stamboekgegevens KNIL-militairen met Japanse interneringskaarten, 1942-1996 (toegang 2.10.50.03). Deze stukken zijn op achternaam geordend.

Wat staat erin?

Een stamboek kan veel vertellen. Vaak vind je:

  • geboortedatum en geboorteplaats en de namen van de ouders;
  • huwelijk en kinderen;
  • opleiding en uiterlijk (het "signalement");
  • de militaire loopbaan: rang, onderdeel, krijgsverrichtingen, internering in de oorlog, onderscheidingen en pensioen.

Niet elk stamboek is even volledig. Sommige kaarten zijn kort, andere hebben meerdere pagina's met ook gegevens over het gezin.

Wat kun je doen?

  1. Verzamel gegevens. Je hebt minimaal de volledige naam en de geboortedatum nodig. Een stamboeknummer is heel handig. Kijk in oude papieren, een militair zakboekje, een pensioenbrief of op een oorkonde.
  2. Zoek in de inventaris van het Nationaal Archief. Zoek op de website op het toegangsnummer (bijvoorbeeld 2.10.50.03) en kies het inventarisnummer dat bij de achternaam hoort. Er is geen algemene namenlijst voor alle stamboeken; per serie zijn er wel namenregisters.
  3. Reserveer en bekijk de stukken. Maak een account aan, klik bij het stuk op "Reserveer" en kies een tijdstip. Je bekijkt de stukken in de studiezaal in Den Haag. Een deel van het materiaal ligt in Emmen; reserveer daarom op tijd.
  4. Vraag het persoonsdossier op bij Defensie. Defensie bewaart dossiers van oud-militairen. Voor een overleden familielid gebruik je het formulier "Verzoek gegevensverstrekking uit persoonsdossier". Stuur mee: een uittreksel uit het overlijdensregister (akte van overlijden), je relatie tot de overledene, je handtekening en een kopie van je identiteitsbewijs. Of er ook een dossier is van KNIL-dienst, verschilt per persoon.
  5. Vraag om hulp. Het Nederlands Veteraneninstituut helpt bij onderzoek naar een militair verleden (088 334 00 50, info@nlveteraneninstituut.nl). Ook het Nederlands Instituut voor Militaire Historie en Museum Bronbeek kunnen je verder helpen.

Goed om te weten

  • Privacy: de stamboeken bij het Nationaal Archief zijn volledig openbaar. Ze kunnen wel gegevens bevatten van mensen die nog leven, zoals kinderen. Ga daar zorgvuldig mee om als je iets deelt of publiceert.
  • Kosten: voor kopieën of scans kunnen kosten gelden. Bekijk de actuele tarieven op de website van het Nationaal Archief. Defensie noemt op zijn website geen kosten. Vraag het na voordat je iets bestelt.
  • Nieuwe namenlijst: het Nationaal Archief laat in 2026 met vrijwilligers de stamboekkaarten uit 1945-1950 overtypen. Volgens het archief staat hierin veel informatie over Molukse KNIL-soldaten en hun gezinnen. Alleen namen van mensen die aantoonbaar overleden zijn of meer dan 100 jaar geleden geboren zijn, komen in de openbare namenlijst. Wanneer die klaar is, is nog niet bekend.
  • Zoek ook in oude kranten via Delpher, op naam of onderdeel.

Bronnen

MOZA
Vorige

Wat hield het excuus van premier Jetten aan Molukkers in?
Volgende

Hoe vind ik de persoonskaart van mijn Molukse opa of oma?