In veel families gaat het verhaal dat opa 'op de kade' te horen kreeg dat hij was ontslagen. Kregen de Molukse KNIL-militairen in 1951 op staande voet ontslag? Het korte antwoord: ja, ze werden direct na aankomst in Nederland uit militaire dienst ontslagen, tegen hun wil. Hoe en waar ze dat hoorden, verschilt per schip en per persoon.
Hoe zat het?
Na de opheffing van het KNIL op 26 juli 1950 werden de Molukse militairen die nog geen keuze hadden gemaakt tijdelijk opgenomen in de Koninklijke Landmacht. Op dienstbevel gingen ze met hun gezinnen naar Nederland. Lees Wat was het KNIL? en waarom ze in 1950 niet terug konden.
Het besluit om hen te ontslaan was al vóór de reis genomen. Bij aankomst kregen de mannen een briefje of de mededeling dat ze niet langer militair waren. Ze moesten hun uniform en wapens inleveren. Volgens het Openluchtmuseum werden sommigen zelfs al tijdens de reis ontslagen.
Op de kade of in Amersfoort?
De verhalen lopen uiteen. Dat komt doordat er tussen maart en juni 1951 twaalf transporten waren, met militairen, marinemannen, politiemannen, gezinnen en ook verstekelingen.
- Bij de eerste schepen hoorden de mannen al kort na aankomst dat ze ontslagen waren.
- In Amersfoort, in het legerkamp De Boskamp, werden veel mannen en kinderen medisch gekeurd. Sommige bronnen noemen dit ook de plek waar het ontslag werd afgehandeld. Volgens het boek Tijdelijk verblijf (1991) weigerden verschillende militairen daar het ontslagbriefje aan te nemen.
- Bij de latere schepen was het ontslag voor sommigen geen verrassing meer. Het nieuws van de eerdere transporten was toen al bekend.
Het beeld van een ontslagbrief die op de Lloydkade of Javakade werd uitgedeeld, klopt dus niet voor iedereen. Maar het ontslag kwam voor bijna iedereen direct na aankomst en het kwam hard aan.
Verzet tegen het ontslag
Molukse militairen stapten naar de rechter. Op 26 november 1951 verklaarde de militaire ambtenarenrechter het ontslag nietig. In maart 1952 besliste de Centrale Raad van Beroep dat die rechter niet bevoegd was. Het ontslag bleef dus staan. De mannen verloren hun beroep, hun inkomen en hun status. Ze mochten in het begin ook niet betaald werken.
Erkenning in 2026
Op 21 juni 2026 bood premier Jetten namens de regering excuses aan "voor het harteloze en eerloze ontslag als militair". Lees Wat hield het excuus van premier Jetten in? Volgens de NOS was het pensioenvraagstuk van de ontslagen militairen toen nog niet opgelost.
Wat kun je doen?
- Vraag het dossier op. In het KNIL-dossier of de stamboekkaart van je opa staat vaak wanneer hij werd ontslagen. Lees Hoe vraag ik het KNIL-dossier van mijn opa op?
- Kijk naar regelingen. Zie backpay voor weduwen, de Rietkerk-uitkering en Is mijn opa een veteraan?
Bronnen
- ‘Het voelde alsof zij, mannen die voor Nederland hadden gevochten, als vuilnis aan de kant werden gezet’ (Geschiedenis Magazine, Fridus Steijlen)
- Een ongemakkelijke geschiedenis (Nederlands Openluchtmuseum)
- Na 1950 (Vensters Molukse Geschiedenis)
- Toespraak minister-president Jetten bij inhuldiging Nationaal Moluks Monument Ulu Kora (Rijksoverheid, 21 juni 2026)
- Jetten naar onthulling monument Molukkers, mogelijk met excuses (NOS, juni 2026)
- W. Manuhutu en H. Smeets (red.), Tijdelijk verblijf. De opvang van Molukkers in Nederland, 1951 (1991), boek
Volgens het CBS hadden in 2018 67 gemeenten een Molukse wijk (gehad), verspreid over alle provincies. Gelderland heeft er de meeste. In ongeveer 45 gemeenten is de wijk nog echt Moluks.