Waarom heet Seram Nusa Ina, het moedereiland van de Molukken?

educatie
Geschreven door MOZA

Je hoort het in liedjes, toespraken en op feesten: Seram is Nusa Ina. Dat betekent letterlijk 'moedereiland' (nusa = eiland, ina = moeder). Volgens Molukse overlevering begon het leven van de voorouders op Seram, bij de heilige berg Nunusaku. Van daaruit trokken mensen naar de andere eilanden, zoals Ambon en de Lease-eilanden.

Hoe zit het?

Seram is het grootste eiland van de provincie Maluku: ongeveer 17.100 vierkante kilometer, bijna half zo groot als Nederland. Het is bergachtig en voor een groot deel bedekt met regenwoud. De hoogste berg is de Binaiya (3.027 meter). In het midden ligt het nationale park Manusela.

Veel Molukkers zien Seram als het land van hun oudste voorouders. Daarom noemen ze het eiland Nusa Ina. Het is een eretitel: Seram is de 'moeder' die de mensen, de adat en de cultuur van de Midden-Molukken heeft voortgebracht. Ook dorpen op Ambon en de Lease-eilanden vertellen vaak dat hun stichters ooit van Seram kwamen.

Wat is Nunusaku?

Nunusaku is volgens de verhalen een berg in West-Seram met een heilig meer. Bij het meer staat een grote waringin- of vijgenboom (nunu) met drie dikke wortels. Uit het meer stromen drie rivieren: de Tala, de Eti en de Sapalewa. Bij die boom zijn volgens de overlevering de eerste mensen ontstaan. Later verspreidden hun nakomelingen zich over Seram en de eilanden eromheen.

Niemand weet precies waar Nunusaku ligt. In de verhalen is het een plek die mensen niet zomaar kunnen bereiken. Voor veel Molukkers is Nunusaku daarom vooral een heilig symbool van oorsprong en eenheid en minder een plek op de kaart.

Wie zijn de Alfoeren?

De oorspronkelijke bewoners van het binnenland van Seram worden Alifuru of Alfoeren genoemd. Volgens de verhalen ontstonden zij bij Nunusaku. Op Seram wonen verschillende groepen, zoals de Alune en de Wemale in het westen en midden en de Nuaulu, Huaulu en Manusela. Sommige dorpen, zoals Huaulu en Nuaulu, houden nog vast aan het geloof van de voorouders.

Van de Wemale en Alune komt ook het bekende verhaal van Hainuwele, het 'kokosmeisje'. Na haar dood groeiden uit de stukjes van haar lichaam knolgewassen. Zo verklaart het verhaal waar belangrijk voedsel vandaan komt. De Duitse onderzoeker Adolf Jensen schreef het verhaal op na een reis naar Seram in 1937-1938.

Uit de tijd van Nunusaku komt volgens de overlevering ook de verdeling in twee groepen: Patasiwa ('groep van negen') en Patalima ('groep van vijf'). Veel dorpen in de Midden-Molukken rekenen zich nog tot een van beide. De naam Siwalima, die je terugziet in het provinciemuseum in Ambon en in het motto van de provincie, verwijst hiernaar.

Waarom is dit belangrijk voor Molukkers in Nederland?

Voor veel Molukkers in Nederland is Nusa Ina een stuk identiteit. Het verbindt families uit verschillende dorpen en eilanden, christenen en moslims, met één gedeelde oorsprong. Je ziet de namen terug in liedteksten, in namen van verenigingen en in kunst. Ook in de geschiedenis van de RMS speelde Seram een rol: tussen 1954 en 1962 was er op het eiland een gewapende guerrillastrijd tegen het Indonesische leger.

Goed om te weten

  • De verhalen over Nunusaku verschillen per dorp en per familie. Er is niet één 'juiste' versie.
  • Archeologen gebruiken de verhalen soms als aanwijzing bij het zoeken naar de oudste woonplekken op Seram, maar bewijzen kunnen ze ze niet.
  • Seram is verdeeld over drie regentschappen: Centraal-Molukken, West-Seram en Oost-Seram.

Bronnen

MOZA
Vorige

Hoe vind ik familie terug in de Molukken?
Volgende

Wat is het RMS-volkslied Maluku Tanah Airku?