Bij een cakalele dragen de dansers kleding "zoals de Alfoeren" en ouderen zeggen soms trots: "Wij zijn Alifuru." Maar wat zijn Alfoeren? Kort gezegd: Alfoeren (in het Maleis Alifuru) is een oude naam voor de oorspronkelijke bewoners van het binnenland van grote Molukse eilanden, vooral Seram, Halmahera en Buru. Veel Molukkers zien de Alfoeren als hun voorouders. Het woord had lange tijd ook een negatieve klank.
Waar komt het woord vandaan?
Over de herkomst bestaan verschillende ideeën. De meest waarschijnlijke uitleg is dat het komt van het woord halefuru uit de taal van Tidore, in de Noord-Molukken. Hale betekent land en furu wild. Het ging dus om "mensen uit de wildernis": de bewoners van de bossen en bergen, tegenover de mensen aan de kust. Maleise handelaren, Portugezen en later Nederlanders namen het woord over. Nederlanders schreven het als "Alfoeren" of "Alfoers".
Hoe werd het woord gebruikt?
In de koloniale tijd gebruikten Nederlanders "Alfoeren" voor bergbewoners die nog het geloof van hun voorouders hadden. Het woord ging niet over één volk. Het werd gebruikt voor groepen op Seram, Halmahera, Buru en andere eilanden en zelfs in delen van Sulawesi. Een Nederlandse schrijver beschreef het in 1879 zo: wie christen of moslim werd, was geen Alfoer meer. Rond 1900 verdween het woord grotendeels uit Nederlandse bestuursstukken.
Daarom vinden sommige Molukkers het woord beledigend. Het kan klinken als "primitief" of "ongelovig". Anderen gebruiken het juist met trots, als verwijzing naar hun oudste wortels.
De Alfoeren van Seram
Seram is het grootste eiland van de provincie Maluku. In het bergachtige binnenland wonen nog steeds groepen die als oorspronkelijke bewoners worden gezien, zoals de Alune en Wemale en de Nuaulu, Huaulu en Manusela. Sommige dorpen houden nog vast aan het geloof van de voorouders. Volgens de overlevering zijn de eerste mensen ontstaan bij de heilige berg Nunusaku op Seram. Daarom heet Seram ook Nusa Ina, het moedereiland. Lees meer in Waarom heet Seram Nusa Ina, het moedereiland van de Molukken?
Wat betekent het voor Molukkers nu?
Veel dorpen aan de kust van Ambon, de Lease-eilanden en Seram vertellen dat hun voorouders ooit uit de bergen van Seram kwamen. Christenen en moslims aan de kust noemen zichzelf naar hun dorp of eiland, maar erkennen vaak dat hun voorouders Alfoeren waren.
Je ziet die band terug in de cultuur. Bij de cakalele dragen dansers kleding die verwijst naar de Alfoeren, met rode banden om het hoofd en de armen. En in de adat, de oude gewoonten, leeft veel door uit de tijd van de voorouders.
Goed om te weten
- Gebruik het woord met respect. Noem iemand niet zomaar "Alfoer". Vraag liever waar zijn of haar familie vandaan komt.
- In oude Nederlandse boeken en archieven kom je "Alfoeren" vaak tegen. Lees die teksten met de koloniale bril van toen in je achterhoofd.
- Wil je weten van welk dorp je familie komt? Zie Hoe begin ik met het uitzoeken van mijn Molukse familiegeschiedenis?
Bronnen
- Alifuru people (Engels) (Wikipedia, geraadpleegd oktober 2026)
- Seram Island (Engels) (Wikipedia, geraadpleegd oktober 2026)
- Wemale people (Engels) (Wikipedia, geraadpleegd oktober 2026)
- Cultuur, traditie (adat) (Maluku Huizen)
Ja: de Molukse KNIL-militairen werden direct na aankomst in 1951 tegen hun wil ontslagen. Waar en hoe ze dat hoorden, verschilde per schip en per persoon.