Wat gebeurde er bij de treinkaping bij De Punt in 1977?

Elk jaar rond 11 juni zie je berichten over De Punt. Misschien vraagt je kind waarom oom naar een begraafplaats in Assen gaat. Kort gezegd: in mei 1977 kaapten negen Molukse jongeren een trein bij De Punt in Drenthe. Op 11 juni 1977 maakte het leger met geweld een einde aan de kaping. Zes actievoerders en twee gijzelaars kwamen om het leven. Het is een pijnlijke geschiedenis, voor de Molukse gemeenschap én voor de gijzelaars en hun families.

Wat gebeurde er?

• Op 23 mei 1977 trokken jonge Molukkers de noodrem van een trein bij De Punt, tussen Assen en Groningen. Ze namen de passagiers in gijzeling. Een deel werd snel vrijgelaten; 54 passagiers bleven achter.
• Dezelfde dag gijzelden vier andere Molukse jongeren een basisschool in Bovensmilde, met ruim honderd kinderen en hun leerkrachten. De kinderen kwamen na enkele dagen vrij, de leerkrachten op 11 juni.
• De actievoerders wilden dat Nederland de strijd voor een onafhankelijke Republik Maluku Selatan (RMS) zou steunen. Er werd onderhandeld, onder anderen met bemiddelaars Hassan Tan en Josina Soumokil.
• Op 11 juni vroeg in de ochtend bestormden mariniers de trein. Straaljagers vlogen laag over. Er werden ongeveer 15.000 kogels afgevuurd.

Wie kwamen om het leven?

De gijzelaars Ans Monsjou en Rien van Baarsel overleden. Van de actievoerders kwamen Max Papilaja, Hansina Uktolseja, Matheus Tuny, Ronald Lumalessil, Dominggus Rumamory en George Matulessy om. Drie actievoerders overleefden. Zij en de actievoerders in de school kregen in 1977 celstraffen van één tot negen jaar.

Veel gijzelaars en hun families dragen de gevolgen nog altijd mee. In 2024 kondigde de minister een groot onderzoek aan naar de psychische gevolgen voor de slachtoffers van de schoolgijzeling in Bovensmilde.

Wat gebeurde er daarna?

• In 2013 kwamen er berichten dat actievoerders na de bestorming zouden zijn geëxecuteerd. Het kabinet liet daarop een archiefonderzoek doen (2014).
• In december 2015 stapten nabestaanden van Max Papilaja en Hansina Uktolseja naar de rechter. Zij vonden dat de twee waren gedood terwijl ze geen gevaar meer vormden.
• In februari 2017 oordeelde de rechtbank Den Haag dat het beëindigen van de kaping met geweld “absoluut noodzakelijk” was. Er werden wel mariniers als getuigen gehoord.
• Op 25 juli 2018 besliste de rechtbank: de Staat is niet aansprakelijk. De mariniers dachten oprecht dat geweld nodig was, ook al was dat achteraf soms onjuist.
• Op 1 juni 2021 bevestigde het gerechtshof Den Haag die uitspraak.
• Nabestaanden deden ook aangifte van beïnvloeding van getuigen. Na onderzoek door de Rijksrecherche concludeerde het Openbaar Ministerie in maart 2022 dat daarvan geen sprake was. De zaak werd geseponeerd.

Hoe wordt De Punt herdacht?

De Molukse gemeenschap herdenkt elk jaar op of rond 11 juni in Assen en Bovensmilde. Op begraafplaats De Boskamp in Assen staat het grafmonument Lawa Mena Hau Lala voor de zes omgekomen actievoerders. Voor sommigen zijn zij verzetsstrijders, voor anderen daders. In 2027 is het vijftig jaar geleden.

Wat kun je doen?

• Praat er thuis rustig over. Benoem dat er aan alle kanten slachtoffers en verdriet zijn.
• Kijk de documentaire Wij willen leven! van Coen Verbraak (2Doc, 2017). Daarin vertellen gijzelaars en betrokkenen hun verhaal.
• Lees ook Wat gebeurde er in 1975 bij Wijster en in Amsterdam?
• Heb je zelf last van herinneringen of spanning rond dit onderwerp? Praat erover met je huisarts.

Bronnen

• Beëindiging van de gijzeling bij De Punt in 1977: verslag van een archiefonderzoek (Ministeries van Veiligheid en Justitie en Defensie, 2014)
• Rechtbank wijst vonnis in de zaken over de treinkaping bij De Punt in 1977 (Rechtspraak, 25 juli 2018)
• Treinkapers De Punt niet in koelen bloede gedood, schadevergoeding nabestaanden afgewezen (NOS, 1 juni 2021)
• OM: geen beïnvloeding getuigen in civiele procedure treinkaping De Punt (Openbaar Ministerie, 8 maart 2022)
• Molukse gemeenschap herdenkt treinkaping De Punt, veertig jaar geleden (NOS, 11 juni 2017)
• Onderzoek naar trauma's slachtoffers gijzeling Bovensmilde, 47 jaar na dato (NOS, april 2024)