Wat is baju cele? Uitleg over Molukse klederdracht

educatie
Geschreven door MOZA

Je nicht gaat trouwen of je dochter doet belijdenis en de vraag komt: "Draag je een baju cele?" Maar wat is dat precies en wat hoort erbij? Kort gezegd: de baju cele is een traditionele Molukse bloes met lange mouwen en een kleine split aan de voorkant. Vrouwen dragen hem met een kain of sarong. Voor feesten is hij vaak rood of roze, voor de kerk zwart.

Hoe zit het?

Molukse klederdracht bestaat uit een paar vaste onderdelen. Je ziet ze in oudere teksten ook met Nederlandse spelling, zoals badju tjele en kebaja.

  • Baju cele: een bloes met lange mouwen en een split midden voor. Vaak met een patroon van kleine ruitjes of strepen, in heldere kleuren.
  • Kebaya: een lange bloes tot over de knie of kuit, met lange mouwen. Wordt soms in plaats van de baju cele gedragen.
  • Kain: een lange doek die om het lichaam wordt gewikkeld. Ambonese kains zijn meestal geruit.
  • Sarong: een doek die tot een koker is genaaid en die je over je hoofd aantrekt.
  • Kain salele: een dubbelgevouwen doek over de heupen, bij feestkleding.
  • Kain pikul: een schuin gedragen sjerp met kralen en pailletten, bij kerkkleding.
  • Voor mannen: de baniang putih, een wit hemd zonder kraag met vijf ronde knopen, met een korte kebaya dansa (jasje) en een donkere broek.

Wanneer draag je wat?

  • Feest: vrouwen dragen een sarong met kain salele en een baju cele, vaak roze of rood, of een lange kebaya. Mannen dragen baniang putih met kebaya dansa.
  • Kerk: traditionele kerkkleding is zwart. Vrouwen dragen een zwarte sarong en baju cele met een kain pikul. Mannen dragen een zwarte broek, een zwarte kebaya en een baniang putih.
  • Rouw: de kain pikul wordt dan van rechts naar links gedragen.
  • Belijdenis (sidi): meisjes dragen zwarte satijnen kleding met een zwarte mustisa (hoefijzervormige kraag) en tjanela's, schoenen met opgekrulde neus. Zie ook Wat betekent sidi?
  • Bruiloft: de bruid draagt een sarong van satijn of fluweel, vaak rood, met een witte doorzichtige baju cele en haar haar in een konde met gouden of zilveren spelden. De bruidegom draagt een kebaya dansa of een pak.

Moslimvrouwen dragen vaak een batik kain met een korte, getailleerde kebaya en een schouderdoek (kain selendang).

In de Molukken draagt men de baju cele bij adat-plechtigheden, zoals de inhuldiging van een raja, dorpsfeesten, panas pela en bruiloften. Volgens een Indonesische bron zegt de kleur soms iets over de draagster: rood voor ongetrouwde meisjes en bruiden, groen voor getrouwde vrouwen.

In Nederland

In de eerste jaren in Nederland kozen veel Molukkers bij belijdenis en bruiloft voor westerse kleding, zoals een witte bruidsjurk met sluier. Vanaf de jaren tachtig kozen jongeren steeds vaker weer voor traditionele Molukse kleding. Tegenwoordig draag je de klederdracht vooral op bijzondere momenten: bruiloften, belijdenis, kerkelijke feestdagen, herdenkingen en culturele optredens.

Wat kun je doen?

  • Vraag eerst in de familie. Vaak liggen er nog kains, sarongs en spelden van oma en weten tantes hoe je alles knoopt.
  • Laat je helpen bij het aankleden. Een kain salele of konde lukt zelden in één keer.
  • Kijk bij lokale naaisters en Molukse winkels of webwinkels als je iets nieuw wilt laten maken.

Goed om te weten

Kleding verschilt per eiland. Op Tanimbar dragen mensen bijvoorbeeld geweven ikatdoeken. Er is dus geen fout of goed 'Moluks pak': vraag wat in jouw familie gebruikelijk is.

Bronnen

MOZA
Vorige

Hoe leer ik Ambonees-Maleis?
Volgende

Mijn kind wordt op school gediscrimineerd omdat het Moluks is: wat kan ik doen?