Op Molukse feesten en in oude platencollecties hoor je hem vaak: de glijdende klank van de Hawaiiangitaar, ook wel steelgitaar genoemd. Waarom spelen zoveel Molukkers dit instrument? Het korte antwoord: Hawaiimuziek was vanaf de jaren twintig erg populair in Nederlands-Indië. Veel van de belangrijkste spelers daar hadden een Molukse achtergrond. De gitaar paste ook goed bij de manier waarop Molukse liederen al werden gespeeld. Toen Molukse gezinnen in 1951 naar Nederland kwamen, namen ze die muziek mee.
Wat is een Hawaiiangitaar?
Een Hawaiiangitaar ligt plat op schoot of op een standaard. Je drukt de snaren niet in met je vingers. Je schuift er een metalen staafje overheen. Zo krijg je die typische glijdende, zingende toon. De steelgitaar komt uit Hawaï. Hawaiiaanse muziekgroepen namen het instrument mee op reis over de hele wereld, van Shanghai tot Londen.
Hoe kwam de muziek in Nederlands-Indië?
Samen met de jazz verspreidde Hawaiimuziek zich vanaf de jaren twintig vanuit Amerika. Zo werd Hawaiimuziek vanaf de jaren twintig ook populair in Nederlands-Indië. Spelers leerden veel van platen. Zo leerde Rudi Wairata (zie verderop) de steelgitaar deels door te luisteren naar platen van de Hawaiiaanse gitaristen Sol Ho'opi'i en Andy Iona.
Er is een belangrijke reden voor de Molukse band met de gitaar: de belangrijkste artiesten en steelgitaristen hadden een Molukse achtergrond. Daarnaast werden Molukse liederen oorspronkelijk gespeeld door een groep die werd geleid door een viool of een Hawaiigitaar. De gitaar werd dus geen vreemd instrument. Hij kreeg een plek in de eigen muziek, naast de viool en de ukelele. Meer over die liederen lees je in Wat is lagu-lagu?
Hawaiimuziek in Nederland
Ook in Nederland was Hawaiimuziek al populair voordat de Molukkers kwamen. In de jaren dertig werd het een geliefde vorm van amusement, met dansgroepen erbij. De Kilima Hawaiians werden in 1934 opgericht door gitarist Bill Buysman. In de jaren veertig traden er honderden Hawaiigroepen regelmatig op. Er ontstond zelfs een eigen Hollandse stijl: NederHawaiian.
Die populariteit hielp de Molukse muzikanten die vanaf 1951 in Nederland woonden. Er was publiek en er waren platenmaatschappijen die belangstelling hadden. Hoe de Molukse gezinnen in Nederland kwamen, lees je in Hoe kwamen de Molukkers in 1951 naar Nederland?
Bekende Molukse steelgitaristen
Een paar namen kom je steeds tegen:
- Rudi Wairata werd in 1929 geboren in Ternate. In 1950 kreeg hij een studiebeurs voor het conservatorium in Den Haag. In 1951 richtte hij daar de Mena Moeria Minstrels op. De leden waren vooral Molukkers. De groep bracht van 1953 tot 1963 platen uit op het label Omega. Daarna begon Wairata ook de Amboina Serenaders. Hij overleed in 1981 in Rotterdam.
- George de Fretes werd in 1921 geboren in Bandung en had Molukse wortels. Hij kwam rond 1958 naar Nederland. Met zijn Royal Hawaiian Minstrels maakte hij Hawaiimuziek bekend in Nederland en Europa. Hij leerde Wairata technieken op de steelgitaar. Samen met Ming Luhulima maakte hij ook krontjong bekend in Nederland.
- Ming Luhulima nam rond 1957 de leiding over van de Mena Moeria Minstrels en de Amboina Serenaders.
De naam Mena Moeria verwijst naar een bekende Molukse leus. Lees meer in Wat betekent Mena Muria?
Van Hawaiian naar rock
Later klonk de gitaar ook in andere muziek. Indische en Molukse jongeren gingen eind jaren vijftig als eersten met een gitaar de Nederlandse podia op. Wairata's nummer Rock'n Roll Breezes uit 1957 wordt soms gezien als een van de eerste Indorocknummers. Hawaiimuziek bleef nog lang populair, ook toen de rock-'n-roll er al was. In Molukse bands worden de ukelele, de Hawaiigitaar en de viool nog steeds bespeeld.
Voor platenliefhebbers: veel van deze lp's liggen nog in de platenbakken van kringloopwinkels.
Wil je meer weten over Molukse muziek in het algemeen, van lagu-lagu tot hiphop? Lees dan Wat is Molukse muziek: van Hawaiian tot hiphop?
Bronnen
- Fragment uit een boek over Molukse muziek in de Molukken en Nederland (ISBN 9789464812480) (Boekhuis, ca. 2023-2024)
- Mena Moeria Minstrels (Wikipedia, geraadpleegd oktober 2026)
- Rudi Wairata (Wikipedia, geraadpleegd oktober 2026)
- George de Fretes (Wikipedia, geraadpleegd oktober 2026)
- Gitaren uit de Oost (Wereldmuseum Amsterdam, 2025)
- Steel Heard Round the World (John W. Troutman, Itinerario, 2017)
