Welke traditionele Molukse dansen zijn er? Van cakalele tot lenso

educatie
Geschreven door MOZA

De Molukken bestaan uit veel eilanden. Elk gebied heeft eigen gebruiken en dus ook eigen dansen. Het korte antwoord: de bekendste traditionele Molukse dansen zijn de krijgsdans cakalele en de zakdoekdans lenso. Daarnaast zijn er sociale dansen zoals katreji, dankdansen zoals saureka-reka en rituele dansen zoals bambu gila. In de Noord-Molukken en op Tanimbar kennen ze weer andere dansen. Hieronder vind je een overzicht per soort.

Krijgsdansen

De bekendste Molukse dans is de cakalele. Het was oorspronkelijk een oorlogsdans. Mannen dansen met een zwaard of parang en een schild. Vrouwen dansen mee in het wit, met een doek. Nu zie je cakalele vooral bij adatfeesten en bij het verwelkomen van gasten. Alles over deze dans lees je in Wat is cakalele?

In de Noord-Molukken is er de soya-soya uit Ternate. Sultan Baabullah maakte deze dans. Hij wilde zijn soldaten moed geven na de dood van sultan Khairun in de strijd tegen de Portugezen. Alleen mannen dansen hem, altijd met een oneven aantal. De passen komen uit de vechtkunst: staan, verdedigen en aanvallen. De dans wordt nog steeds opgevoerd bij de kraton (het paleis) van Ternate.

Sociale dansen

Sociale dansen heten in het Indonesisch tari pergaulan. Ze gaan over samenzijn en ontmoeten.

  • Lenso: de zakdoekdans. Lenso komt uit het Portugees en betekent zakdoek. Je danst hem met zachte passen naar voren en naar achteren. Tegenwoordig dansen vooral vrouwen. Je ziet hem bij adatfeesten, ontvangsten en feestdagen.
  • Katreji: een vrolijke dans in paren. De dans is beïnvloed door Portugese en Nederlandse cultuur. De aanwijzingen tijdens de dans worden in het Nederlands en Portugees gegeven. Muzikanten spelen op viool, ukelele, bamboefluit en tifa.
  • Poco-poco: een groepsdans met eenvoudige passen naar links, rechts, achter en voor. Het lied is gemaakt door Arie Sapulette uit Ambon. De dans werd in heel Indonesië populair, ook op scholen en bij sport.

Dansen om te danken en te verwelkomen

  • Saureka-reka: ook wel gaba-gaba genoemd, naar de stengels van de sagopalm die je erbij gebruikt. Mannen slaan de stengels op de maat van de tifa op de grond. Vrouwen springen ertussen. De dans is een dank aan God voor zegen en vruchtbaarheid.
  • Orlapei: een welkomstdans voor eregasten, zoals bestuurders, voorgangers en dorpshoofden. De muziek komt van tifa, bamboefluit, ukelele en gitaar.

Bij Molukse moslims is de hadrat bekend, met zang en de rebana. Lees meer in Wat is hadrat? en Welke tradities hebben Molukse moslims?

Rituele dansen

De bambu gila (gekke bamboe) is een bijzondere traditie uit Maluku. Zeven mensen dragen samen een bamboestok. Een pawang, een rituele deskundige, spreekt een mantra uit in een traditionele Molukse taal. Je ziet de traditie vaak in de dorpen Liang en Mamala op Ambon (Maluku Tengah). De dans vraagt om hulp van de voorouders en erkent de macht van God. De pawang en de mantra horen er onlosmakelijk bij. De dans wordt tegenwoordig nog maar weinig opgevoerd.

De gumatere was een ritueel waarbij mensen de natuur om raad vroegen. Eén danser staat in het midden met een kaars.

Hadrat

Hadrat is een dans met een islamitische sfeer. Je ziet hem vooral in moslimdorpen op Ambon, zoals Batu Merah en de negeri in Leihitu. De dansers staan in rijen van vijf tot zeven mensen. Ze zingen sholawat en zikir in het Arabisch en zwaaien met een selendang omhoog en omlaag. Trommels als de rebana geven het ritme. Mannen, vrouwen, jongeren en kinderen dansen samen. Hadrat hoort bij de Ramadan, Idul Fitri, Idul Adha en bruiloften. Meer over deze feesten lees je in Hoe vieren Molukse moslims Ramadan en Idul Fitri?

Dansen uit de Noord-Molukken en Tanimbar

De Molukken zijn groter dan Ambon en de Lease-eilanden. Op andere eilanden vind je weer andere dansen:

  • Tide-tide uit Noord-Halmahera: een sociale dans in paren met zakdoeken, begeleid door tifa, rebana en fluit.
  • Dengedenge uit Noord-Halmahera: een dans bij bruiloften, met liefdesverzen die dansers naar elkaar zingen.
  • Tnabar Ila'ha uit de Tanimbar-eilanden: deze dans vertelt hoe een verbond tussen dorpen ontstond. In oktober 2025 erkende de Indonesische overheid de dans als nationaal immaterieel erfgoed.

Wil je weten hoe de provincies Maluku en Maluku Utara verschillen? Lees dan Wat is het verschil tussen de provincies Maluku en Maluku Utara?

Muziek bij de dans

Bijna alle dansen hebben live muziek. De tifa (trom) is daarbij het belangrijkste instrument. Bij sommige dansen hoort ook de totobuang. Bij dansen met Europese invloed hoor je viool, gitaar of ukelele. Lees verder in Wat is een tifa?, Wat is totobuang? en Wat is Molukse muziek?

Bronnen

MOZA
Vorige

Wat is tari lenso? De Molukse zakdoekdans
Volgende

De Hawaiiangitaar bij Molukkers: hoe werd hij zo populair?