Het feest is bijna voorbij, iemand pakt een gitaar en ineens zingt iedereen mee, in twee of drie stemmen. Dat zijn lagu-lagu. Kort gezegd: lagu betekent lied en lagu-lagu liederen. Molukkers bedoelen er hun traditionele liederen mee. Die worden vaak meerstemmig gezongen, met akoestische gitaar, in Moluks Maleis of in een eigen dorps- of eilandtaal.
Hoe zit het?
Lagu-lagu zijn van oudsher mondeling doorgegeven. Van veel liederen weet niemand meer wie ze schreef. Ze worden gezien als traditionals. Omdat ze van dorp naar dorp en van familie naar familie gingen, bestaan er vaak verschillende versies van dezelfde tekst en melodie. In de muziek hoor je onder meer Portugese en kerkelijke invloeden.
De liederen gaan over het leven op de eilanden. Bekende onderwerpen zijn:
- heimwee naar het dorp, de zee en de familie;
- liefde;
- broederschap tussen dorpen;
- vroeger ook oorlog, roeien, het te water laten van een boot, bruiloften en overlijden.
Welke liederen zijn bekend?
Een paar liederen die veel Molukkers kennen:
- Rasa Sayange: misschien wel het bekendste Molukse lied, over liefde en verbondenheid.
- Gandong: over de band tussen dorpen die zich familie van elkaar voelen. Het lied klinkt bijvoorbeeld als een islamitisch en een christelijk dorp elkaar bezoeken. Zie Wat is pela en gandong?
- Sudah Berlayar: over iemand die Ambon verlaat en met weemoed terugdenkt.
- Nona Manis Siapa Yang Punya, Sarinande, Ayo Mama en Burung Kakatua: liedjes die ook kinderen vaak kennen.
Wanneer zing je lagu-lagu?
Op verjaardagen, bruiloften en andere feesten, maar ook bij rouw. Bij een overlijden komen familie en buren vaak samen om te zingen. Zie Hoe gaat een Molukse rouwperiode en uitvaart? Vaak is het spontaan: iemand zet in en de rest valt in met een tweede of derde stem. Ook op een pasar malam of bij een herdenking hoor je lagu-lagu.
Lagu-lagu in Nederland
In de woonoorden van de jaren vijftig hielden lagu-lagu de band met de Molukken levend. Later werden de liederen opgenomen en bewerkt door Molukse muzikanten in Nederland. Zo maakte Gerrit de Boer een verzameling van honderd liederen (Seratus Lagu-Lagu) en zingt Monica Akihary oude liederen in nieuwe, jazzy bewerkingen. Hoe Molukse muziek zich verder ontwikkelde, van Hawaiian tot hiphop, lees je in Wat is Molukse muziek?
Ook in de Molukken zelf is muziek erg belangrijk. In 2019 riep UNESCO Ambon uit tot Muziekstad, als enige stad in Indonesië.
Wat kun je doen?
- Vraag je ouders of grootouders naar hun favoriete lagu-lagu en wat de woorden betekenen.
- Zoek oude opnames op internet of neem je familie zelf op.
- Zing mee in een koor van je kerk of wijk.
- Begrijp je de teksten niet? Lees Hoe leer ik Ambonees-Maleis?
Bronnen
- Lagu lagu (VPRO Vrije Geluiden, Charlie Crooijmans, mei 2018)
- Hoofdstuk 'Muziek en Maluku' (boekfragment) (via Boekhuis, ISBN 9789464812480)
- A sheet of gandong unites differences (Engels) (Kompas, december 2018)
- Musik sebagai instrumen pemersatu di Ambon (Indonesisch) (ANTARA, 10 maart 2024)
- Lagu daerah Maluku (Indonesisch) (Mamikos)
Ja: de Molukse KNIL-militairen werden direct na aankomst in 1951 tegen hun wil ontslagen. Waar en hoe ze dat hoorden, verschilde per schip en per persoon.