Misschien weet je het nog, of vertelt je moeder erover: één of twee ochtenden per week ging je uit de klas naar de juf of meester van de Maleise les. Wat was die Maleise les op school voor Molukse kinderen? Het hoorde bij Onderwijs in Eigen Taal en Cultuur (OETC), later Onderwijs in Allochtone Levende Talen (OALT). Sinds 1 augustus 2004 betaalt de overheid daar niet meer voor.
Van links naar rechts: Ambons in zakformaat, Atlas Maluku, Amaone en Liedboek Seratus lagu-lagu
Hoe is het ontstaan?
Les in de eigen taal begon eind jaren zestig. Het was bedoeld voor kinderen van Spaanse en Italiaanse gastarbeiders. Het idee was dat die gezinnen na een paar jaar zouden teruggaan. De kinderen moesten dan in hun eigen land weer mee kunnen op school. Later volgden onder andere Turkse en Marokkaanse kinderen deze lessen. In de jaren tachtig en negentig kregen ook Molukse kinderen op een deel van de basisscholen Maleise les.
Hoe ging de Maleise les?
- Kinderen gingen één of twee ochtenden per week naar de les, meestal in een apart lokaal in hun eigen school.
- Kinderen van verschillende leeftijden zaten bij elkaar. De jongsten tekenden bijvoorbeeld een kain kebaya, de ouderen oefenden lezen en schrijven.
- De leerkracht moest bevoegd zijn om de les te geven.
Het ging om het Ambonees- of Moluks Maleis dat thuis werd gesproken. In de kerk hoorden kinderen daarnaast het Hoog-Maleis. Meer over de talen lees je in Welke taal spreken Molukkers?
Waarom was het omstreden?
Rond 1975 werd duidelijk dat veel migranten in Nederland zouden blijven. Dat gold ook voor Molukkers: de Wet betreffende de positie van Molukkers uit 1976 gaf hun een vaste plek in Nederland. Het doel van de lessen veranderde daardoor. Ze moesten nu vooral helpen om beter Nederlands te leren. Voorstanders zeiden dat dat werkte. Tegenstanders zeiden van niet. Er kwamen veel onderzoeken, maar de wetenschap werd het niet eens.
Waarom stopte het?
In 2003 diende minister Maria van der Hoeven (Onderwijs) een wetsvoorstel in om de bekostiging te stoppen. De regering wilde alle aandacht op het Nederlands richten. Volgens haar was er geen hard bewijs dat les in de eigen taal hielp bij het leren van Nederlands. De Tweede Kamer stemde op 19 februari 2004 in, de Eerste Kamer op 18 mei 2004. Vanaf het schooljaar 2004/2005 kregen scholen geen geld meer voor deze lessen. De minister liet weten dat groepen zulke lessen zelf mochten organiseren, buiten de gewone school.
Hoe gaat de taal nu verder?
Het Moluks Maleis wordt minder doorgegeven dan vroeger, net als bij andere migrantentalen. Toch leeft de taal: in de familie, in de kerk, via videobellen met familie in de Molukken en in muziek van jonge Molukse artiesten (lees Wat is Molukse muziek: van Hawaiian tot hiphop?). Er zijn ook cursussen, lesboeken en online lessen. Die staan op een rij in Hoe leer ik Ambonees-Maleis?
Goed om te weten
- Scholen mogen zelf aandacht geven aan de talen die kinderen thuis spreken. Aparte overheidsbekostiging voor Maleise les is er niet (stand oktober 2026).
- Wil je dat de school aandacht geeft aan de Molukse geschiedenis? Lees Leren kinderen op school over de geschiedenis van Molukkers?
- Heb je zelf Maleise les gehad? Je herinneringen zijn waardevol. Museum Maluku verzamelt verhalen van alle generaties.
Bronnen
- Wetsvoorstel 29.019: beëindiging bekostiging onderwijs in allochtone levende talen (Eerste Kamer, 2003-2004)
- Memorie van toelichting bij wetsvoorstel 29.019 (Tweede Kamer, vergaderjaar 2002-2003, nr. 3)
- Over ons (Museum Maluku)
