Wat waren de hongitochten van de VOC in de Molukken?

educatie
Geschreven door MOZA

Je opa vertelde misschien over de hongi, of je leest het woord in een geschiedenisboek. Wat waren de hongitochten van de VOC in de Molukken? Kort gezegd: het waren gewapende tochten met vloten van kora kora’s (lange Molukse roeiboten). De VOC liet daarmee kruidnagelbomen kappen die buiten haar controle groeiden. Zo hield ze de prijs hoog en de handel in eigen hand.

Hoe zat het?

Kruidnagel groeide oorspronkelijk alleen op een paar eilanden in Noord-Maluku, zoals Ternate, Tidore, Makian en Bacan. Later ook op Ambon en de eilanden eromheen. In Europa was kruidnagel goud waard. De VOC, opgericht in 1602, wilde de enige koper en verkoper zijn: een monopolie.

Daarvoor moest de VOC twee dingen voorkomen: dat Molukkers aan andere handelaars verkochten (bijvoorbeeld uit Makassar) en dat er te veel kruidnagel kwam. De oplossing was hard. De teelt werd beperkt tot Ambon en een paar eilanden in de buurt. Op alle andere plekken moesten de bomen weg. Dat heet extirpatie: uitroeien.

Wat gebeurde er tijdens een hongitocht?

  • De VOC-gouverneur van Ambon voer met soldaten mee, samen met tientallen kora kora’s. Die werden geroeid door mannen uit Molukse dorpen, op het ritme van trommels.
  • De grootste kora kora’s waren tot zo’n 30 meter lang en konden tot 200 gewapende mannen vervoeren.
  • De vloot zocht ‘illegale’ kruidnagelbomen en voorraden en vernielde die.
  • Dorpen die zich verzetten of toch handel dreven, werden gestraft. Soms werden ook kokospalmen, bananen en ander voedsel vernield en werden mensen gedood of tot slaaf gemaakt.

Rond 1625 liet de VOC volgens historicus Tristan Mostert zo’n 65.000 kruidnagelbomen kappen, ongeveer de helft van wat er in het gebied groeide. Rond 1631 vernielde de VOC jarenlang voedsel van dorpen die met anderen handelden.

Ternate en Hoamoal

Veel eilanden vielen formeel onder de sultan van Ternate. Op 31 juli 1652 sloot sultan Mandar Syah een verdrag met de VOC. Hij stond toe dat alle kruidnagelbomen in zijn gebied werden vernietigd. In ruil kreeg hij elk jaar een vergoeding, de recognitiepenningen.

Het schiereiland Hoamoal op West-Seram verzette zich lang. Na de laatste grote oorlog (1651-1655) werden de overlevenden over andere eilanden verspreid. Mostert schat dat op de Ambonse eilanden in deze periode zo’n 30.000 mensen stierven, werden gedeporteerd of tot slaaf gemaakt. Hij vindt dat je hier van genocide kunt spreken.

Hoe lang duurde het?

De hongitochten begonnen in de zeventiende eeuw en gingen nog lang door nadat de VOC in 1799 was opgeheven. Pas in de negentiende eeuw kwam er een einde aan het kruidnagelmonopolie.

Goed om te weten

  • De roeiers en krijgers op de kora kora’s kwamen uit Molukse dorpen op Ambon en omgeving. Zo werden Molukkers zelf ingezet bij de vernieling op andere eilanden.
  • De kora kora is ook een trots Moluks symbool: een snelle boot voor handel, oorlog en feest.
  • In dezelfde tijd veroverde de VOC de Banda-eilanden voor de nootmuskaat. Lees ook Banda 1621: wat deed J.P. Coen?

Bronnen

MOZA
Vorige

Banda 1621: wat deed J.P. Coen op de Molukse Banda-eilanden?
Volgende

Woonoord Lunetten in Vught: de Molukse wijk van 1951 tot nu