Wat was Kamp Schattenberg?

educatie
Geschreven door MOZA

Je oma vertelt dat ze is opgegroeid in ‘Schattenberg’. Later hoor je dat dit hetzelfde terrein is als Kamp Westerbork uit de Tweede Wereldoorlog. Hoe zit dat? Kort gezegd: woonoord Schattenberg was het voormalige Kamp Westerbork bij Hooghalen in Drenthe. Van 1951 tot 1971 woonden er Molukse KNIL-militairen en hun gezinnen, op het hoogtepunt bijna 3.000 mensen. Het was de grootste Molukse woonplek in Nederland.

Hoe zat het?

In de Tweede Wereldoorlog was Kamp Westerbork een doorgangskamp. Meer dan 100.000 Joden, Sinti en Roma werden van daaruit gedeporteerd. Na de oorlog zaten er eerst NSB'ers en andere collaborateurs vast. In 1950 werden er Indische Nederlanders opgevangen en kreeg het kamp de naam Schattenberg.

Op 22 maart 1951, een dag nadat het eerste schip in Rotterdam aankwam, arriveerden de eerste Molukkers. De mannen hoorden bij aankomst dat ze uit militaire dienst waren ontslagen. Het verblijf zou ongeveer zes maanden duren. Het werden twintig jaar.

Hoe was het leven in het woonoord?

  • Barakken. Gezinnen woonden in houten barakken, vaak met vijftien tot twintig gezinnen per barak. Wasruimtes werden gedeeld. De hygiëne was slecht en er stierven veel kinderen.
  • Zorg van ‘wieg tot graf’. Het Commissariaat Ambonezenzorg (CAZ) regelde alles: school, ziekenhuis, bioscoop en badhuis. Mannen mochten eerst niet betaald werken.
  • Zelfzorg vanaf 1956. Vanaf toen mochten mannen werken en gezinnen zelf koken.
  • School. Er was een lagere school op het terrein. Oudere kinderen gingen met de bus naar school in Beilen en Assen.
  • Brand. Op 18 maart 1958 brandden drie barakken af. Ongeveer 500 mensen raakten hun huis kwijt en vaak ook hun spaargeld.

Hoe eindigde Schattenberg?

In 1959 besloot de regering dat de Molukse woonoorden moesten verdwijnen. Molukkers moesten in gewone wijken gaan wonen. Vanaf 1960 vertrokken steeds meer gezinnen. In 1964 en 1965 verhuisden de meesten naar de Molukse wijk in Assen. Een laatste groep wilde niet weg: zij voelden zich niet welkom in nieuwe wijken en hoopten nog op terugkeer naar een eigen staat. Zij vertrokken in 1971 onder dwang, vooral naar Bovensmilde. Dat vertrek ging gepaard met spanningen en verzet. Daarna werden de laatste barakken gesloopt. Een deel was al eerder verkocht aan boeren in de omgeving.

Schattenberg was niet het enige woonoord. Lees ook Waar werden de Molukkers in 1951 tijdelijk gehuisvest?

Wat kun je bezoeken?

  • Herinneringscentrum Kamp Westerbork, Oosthalen 8, Hooghalen. Het museum en het kampterrein liggen ongeveer 3 kilometer uit elkaar. Op het terrein staat ook een Moluks monument.
  • Themajaar 2026: Schattenberg. Het Herinneringscentrum staat in 2026 stil bij 75 jaar Molukkers in Westerbork. De tentoonstelling Maria Austria was hier, met foto's uit Schattenberg uit 1952, is te zien tot en met 2 januari 2027. Er zijn ook rondleidingen met oud-bewoners.
  • In de toekomst komt er een Molukse zone op het terrein, met een gestileerde barak en een audiotour. Wanneer die opent, is nog niet bekend.

Check vóór je bezoek de openingstijden en de actuele activiteiten op kampwesterbork.nl.

Bronnen

MOZA
Vorige

Waarom konden de Molukse militairen in 1950 niet terug naar de Molukken?
Volgende

Leren kinderen op school over de geschiedenis van Molukkers?