Waarom konden de Molukse militairen in 1950 niet terug naar de Molukken?
Je vraagt je misschien af: waarom bleven de Molukse militairen in 1950 niet gewoon in de Molukken, bij hun eigen familie en dorp? Het korte antwoord: Nederland wilde hen niet op Ambon of Seram ontslaan, Indonesië nam de Molukken eind 1950 militair in en de Nederlandse rechter verbood om hen tegen hun wil in Indonesisch gebied te ontslaan. Daarom besloot de regering hen ‘tijdelijk’ naar Nederland te brengen.
Hoe zat het?
Op 26 juli 1950 werd het KNIL opgeheven. Militairen moesten kiezen: overstappen naar het Indonesische leger of ontslag nemen. Veel Molukse militairen deden geen van beide. Op 25 april 1950 was op Ambon de Republik Maluku Selatan (RMS) uitgeroepen. Militairen die op Java zaten, steunden die staat. Ze wilden op Ambon worden ontslagen, zodat ze zich daar konden aansluiten.
- Nederland weigerde. De regering wilde de relatie met Indonesië niet in gevaar brengen.
- Indonesië viel de Molukken binnen. Eind september 1950 begon de aanval op Ambon. In november 1950 was de stad in Indonesische handen.
- Het Indonesische leger was geen optie. Molukse militairen wilden niet dienen in het leger waar ze kort daarvoor tegen hadden gevochten.
De rechtszaak
Een Molukse delegatie in Nederland, onder leiding van Aponno, stapte namens ongeveer 5.000 militairen op Java en zo'n 8.000 gezinsleden naar de rechter.
- 21 december 1950: in een kort geding verbood de president van de rechtbank in Den Haag de Staat om de militairen tegen hun wil naar gebied onder Indonesisch gezag te brengen.
- 22 januari 1951: het gerechtshof Den Haag ging nog verder. Het verbood ook om de militairen zonder hun toestemming in Indonesisch gebied te demobiliseren.
- 2 maart 1951: de Hoge Raad wees het cassatieberoep van de Staat af. Het verbod bleef staan.
Het besluit: ‘tijdelijk’ naar Nederland
De regering zag geen andere uitweg meer. Ze besloot de militairen en hun gezinnen tijdelijk naar Nederland over te brengen. De Molukse delegatie stemde daarmee in. Het eerste schip, de Kota Inten, vertrok op 20 februari 1951 uit Surabaya en kwam op 21 maart 1951 aan in Rotterdam. Met twaalf transporten kwamen tot eind juni 1951 ruim 12.500 mensen naar Nederland, onder wie circa 3.500 militairen. Lees meer in Hoe kwamen de Molukkers in 1951 naar Nederland? en De schepen waarmee de Molukse militairen in 1951 naar Nederland zijn vervoerd.
Goed om te weten
- Bij aankomst hoorden de militairen dat ze waren ontslagen. In november 1951 verklaarde de militaire ambtenarenrechter dat ontslag nietig, maar in maart 1952 oordeelde de Centrale Raad van Beroep dat die rechter niet bevoegd was. Het ontslag bleef dus staan. Lees Kregen Molukkers op staande voet ontslag bij aankomst in Nederland?
- Het verblijf zou maar kort duren, maar een terugkeer naar een eigen Molukse staat kwam er nooit. Veel gezinnen woonden jarenlang in kampen zoals Kamp Schattenberg.
- Op 21 juni 2026 bood premier Jetten excuses aan, onder meer voor het ontslag en de slechte opvang.
Bronnen
- Uitspraak Hoge Raad 2 maart 1951, ECLI:NL:HR:1951:200 (met eerdere uitspraken van 21 december 1950 en 22 januari 1951) (Hoge Raad, via wetten-overheid.nl)
- 1951: Eerste Molukkers komen aan in Nederland (Nationaal Archief)
- ‘Het voelde alsof zij, mannen die voor Nederland hadden gevochten, als vuilnis aan de kant werden gezet’ (Geschiedenis Magazine)
- Na 1950 (Vensters Molukse Geschiedenis)
- Toespraak minister-president Jetten bij inhuldiging Nationaal Moluks Monument Ulu Kora (Rijksoverheid, 21 juni 2026)
