Hoe vieren Molukse moslims Ramadan en Idul Fitri?

educatie
Geschreven door MOZA

Een Molukse vriend of collega vast tijdens de Ramadan en viert daarna Lebaran. Gaat dat anders dan bij andere moslims? Het korte antwoord: de basis is hetzelfde: een maand vasten en daarna het feest Idul Fitri, in Indonesië Lebaran genoemd. Maar in de Molukken hebben sommige dorpen eigen gebruiken. Denk aan een eigen kalender, de nacht van Tujuh Likur en een tweede feest zeven dagen na Lebaran.

Een eigen kalender

Een paar moslimdorpen op Ambon bepalen zelf wanneer de Ramadan begint en eindigt. Ze gebruiken een oud Arabisch kalenderboek van de moskee Wapauwe in Kaitetu. Dat is de oudste moskee van de Molukken. Een imam en twaalf penghulu (religieuze dorpsleiders) controleren de datum. Ze kijken daarvoor na het ochtendgebed naar de nieuwe maan. Daardoor vieren deze dorpen Lebaran soms een of twee dagen eerder dan de rest van Indonesië.

  • 2016: Kaitetu en Wakal vierden Lebaran op 5 juli. De andere soennitische dorpen in Leihitu deden dat op 6 juli.
  • 2021: Wakal, Hila, Kaitetu, Seith, Negeri Lima en Tengah-Tengah vierden Lebaran een dag eerder dan de officiële datum.
  • 2026: Hila begon twee dagen eerder met vasten dan de overheid. Het dorp vierde Lebaran op 19 maart, samen met Wakal, Negeri Lima en Seith.

De nacht van Tujuh Likur

De 27e nacht van de Ramadan heet in de Molukken Malam Tujuh Likur. In de laatste tien nachten van de Ramadan herdenken moslims Lailatul Qadar: de nacht waarin volgens de islam de Koran werd neergezonden. Elk dorp viert dat op zijn eigen manier.

  • Kaitetu: families brengen ketupat (rijst in gevlochten bladeren) naar de moskee. Dat gaat per mata rumah (familiegroep). Hoeveel ketupat een gezin geeft, hangt af van het aantal gezinsleden. De penghulu bidden dan voor de families. Een deel van de ketupat gaat weer mee naar huis. Het omhulsel hangt de familie aan de hoofdpaal van het huis, als gebed tegen onheil. De familie van de raja brengt geen ketupat, maar cassave, taro en bananen. Zo weet het dorpsbestuur meteen hoeveel mensen er wonen.
  • Batu Merah (Ambon): negen clans brengen versierde schalen met eten en fruit naar de An-Nur-moskee, de oudste moskee van de stad Ambon. Daar eten ze samen.
  • Wakal: van de avond tot de ochtend branden kaarsen, olielampjes en fakkels bij de huizen en op de begraafplaats.
  • Morella: vrouwen delen eten uit aan wezen en arme dorpsgenoten. Daarbij klinkt hadrat: religieus gezang met trommels (rebana). Dit heet Malam Langansa.

In Kaitetu bouwen de penghulu en dorpsbewoners na Lailatul Qadar ook een versierde gele poort bij de ingang van de moskee. Die kondigt Lebaran aan en blijft staan tot de zevende dag na het feest.

Lebaran: vergeven en op bezoek

Op de ochtend van Idul Fitri gaan de gelovigen naar het feestgebed (Shalat Id) in de moskee. In Hila geven ze elkaar daarna een hand. Dat betekent dat ze elkaar vergeven. Dan gaan ze op bezoek bij familie. De oude moskee van Kaitetu is te klein voor het hele dorp. Het feestgebed is daarom in een grotere moskee vlakbij.

Ook christenen doen mee. Inwoners van het christelijke dorp Amahusu gaan met Lebaran op bezoek in Laha en Tial. Laha is een moslimdorp. In Tial wonen moslims en christenen. Met beide dorpen heeft Amahusu een gandong-verbond. Lees meer in Wat is pela en gandong? In 2025 kwamen de gouverneur van Maluku en andere niet-moslimse leiders naar het feestgebed in Ambon. Daarna gaven ze de gelovigen een hand.

Zeven dagen later: nog een feest

In een aantal dorpen is er zeven dagen na Lebaran, op 7 Syawal, nog een feest.

  • Mamala en Morella: hier is dan Pukul Sapu. Twee groepen jonge mannen slaan elkaar met lange bezems van palmnerven. Daarna worden de wonden ingesmeerd met een speciale olie. Duizenden mensen komen kijken. Meer over deze traditie lees je in Welke tradities hebben Molukse moslims?
  • Kian (Oost-Seram): hier heet de zevende dag Lebaran Kedua of Hari Raya Tujuh. Vrouwen vasten na de Ramadan zeven dagen extra, om gemiste vastendagen in te halen. Ze sluiten dat af met een dankmaaltijd: Makan Kulfot.

En in Nederland?

De meeste Molukse moslims in Nederland wonen in Ridderkerk en Waalwijk. Daar hebben ze elk een eigen Molukse moskee. Lees meer in Zijn er Molukse moslims in Nederland? Wil je weten hoe zij Ramadan en Lebaran vieren? Vraag het bij de moskee zelf.

Goed om te weten

  • De islamitische kalender volgt de maan. Daarom valt de Ramadan elk jaar op een andere datum.
  • Lebaran is het Indonesische woord voor Idul Fitri. In Nederland zeggen veel mensen Suikerfeest.
  • Gebruiken verschillen per dorp en per familie. Niet elke Molukse moslim viert alles wat hier staat.

Bronnen

MOZA
Vorige

Hoe vind je een hulpverlener die je Molukse achtergrond begrijpt?
Volgende

Hoe reis je rond op Seram?