Saparua, Haruku en Nusalaut: wat zijn de Lease-eilanden?

Saparua, Haruku of Nusalaut: veel Molukkers in Nederland horen deze namen al hun hele leven, omdat opa of oma er vandaan kwam. Samen heten ze de Lease-eilanden (spreek uit: Le-a-se). Het zijn drie bewoonde eilanden vlak bij Ambon, met een belangrijke plek in de Molukse geschiedenis.

Waar liggen de Lease-eilanden?Tik op een stip of een naam. Het eiland licht dan op.

Saparua en Fort DuurstedeSaparua

De plaats Saparua met Fort Duurstede (1690-1691). Hier begon op 15 mei 1817 het verzet onder leiding van Pattimura. Het fort is gerestaureerd en je kunt het bezoeken.

HariaSaparua

Geboorteplaats van Pattimura (1783). Op Saparua liggen ook bekende dorpen als Tiouw, Nolloth, Ouw en Booi.

Pelauw en het eiland HarukuHaruku

Pelauw is het centrum van het district Pulau Haruku. Haruku is bekend om de sasi: oude dorpsregels over wanneer je mag oogsten of vissen, zoals de sasi lompa.

NusalautNusalaut

Het kleinste van de drie eilanden, met Ameth als centrum. In Abubu werd in 1800 Martha Christina Tiahahu geboren.

TulehuAmbon

Vanaf Tulehu op Ambon vertrekt de boot naar de Lease-eilanden.

Kaartgrenzen: Badan Informasi Geospasial (via Kemendagri)

Waar liggen de Lease-eilanden?

De eilanden liggen ten oosten van Ambon en ten zuiden van Seram, in de provincie Maluku. Van west naar oost zijn het Haruku, Saparua en Nusalaut. Daarnaast zijn er kleine onbewoonde eilandjes, zoals Molana bij Saparua. Vroeger noemden de Nederlanders ze de Uliassers.

Samen zijn de eilanden ongeveer 359 vierkante kilometer groot. Er wonen zo'n 66.000 mensen (schatting 2024). Bestuurlijk horen ze bij het regentschap Centraal-Molukken (Maluku Tengah) en zijn ze verdeeld in vier districten (kecamatan):

• Pulau Haruku, met als centrum Pelauw;
• Saparua, met als centrum de plaats Saparua;
• Saparua Timur (Oost-Saparua), met als centrum Tuhaha;
• Nusa Laut, met als centrum Ameth.

Dorpen: de negeri

Op de eilanden liggen tientallen dorpen, de negeri. Elk dorp heeft een eigen bestuur met een raja, eigen families (marga) en vaak een eigen pela-band met een dorp elders. Bekende namen zijn bijvoorbeeld Haria, Tiouw, Nolloth, Ouw en Booi op Saparua, Pelauw en Haruku op Haruku en Abubu en Ameth op Nusalaut. Er wonen christenen en moslims, vaak in aparte dorpen naast elkaar.

Wat is er gebeurd op de Lease-eilanden?

Al in de 17e eeuw bouwde de VOC hier forten, vooral om de handel in kruidnagel te beheersen. Op Saparua staat Fort Duurstede, gebouwd in 1690-1691. Hier begon op 15 mei 1817 het verzet tegen het Nederlandse bestuur. Strijders onder leiding van Thomas Matulessy, beter bekend als Pattimura, namen het fort in. De resident Van den Berg en bijna iedereen in het fort kwamen om. Alleen een zoontje van de resident overleefde.

Pattimura werd in 1783 geboren in Haria op Saparua. Hij werd later gevangen genomen en op 16 december 1817 in Ambon opgehangen. Lees meer in Wie is Pattimura?. Ook de jonge strijdster Martha Christina Tiahahu kwam van de Lease-eilanden: zij werd in 1800 geboren in Abubu op Nusalaut. Zij stierf op 2 januari 1818 op een schip in de Bandazee.

Haruku is bekend om de sasi: oude dorpsregels die bepalen wanneer je vis of vruchten mag oogsten. Bij de sasi lompa mag het visje lompa maar één keer per jaar gevangen worden. Dorpswachters (de kewang) houden toezicht.

Wat is de band met Molukkers in Nederland?

Onder de KNIL-militairen die in 1951 naar Nederland kwamen, waren veel mannen uit dorpen op de Lease-eilanden. Daarom hebben veel Molukse families in Nederland hun wortels op Saparua, Haruku of Nusalaut. In Nederland bestaan stichtingen en kerkgemeenten die met één dorp zijn verbonden en ook pela-banden tussen dorpen leven hier nog. Wil je weten uit welk dorp jouw familie komt? Lees dan Hoe vind ik familie terug in de Molukken?.

Goed om te weten

• Fort Duurstede is gerestaureerd en je kunt het bezoeken.
• Je bereikt de eilanden met de boot vanaf Tulehu op Ambon. Lees Hoe kom je van Ambon naar Saparua, Seram of Banda?
• Op 15 mei wordt in de Molukken het begin van het verzet van Pattimura herdacht.

Bronnen

• Lease Islands (Wikipedia, geraadpleegd oktober 2026)
• Sejarah Benteng Duurstede (Balai Pelestarian Kebudayaan, Indonesisch ministerie van Onderwijs en Cultuur)
• Pattimura (Wikipedia, geraadpleegd oktober 2026)
• Martha Christina Tiahahu (Wikipedia, geraadpleegd oktober 2026)
• Menjaga sumber daya laut Maluku dengan tradisi sasi (Antara Ambon, 9 juni 2022)
• Saparua (Wikivoyage, geraadpleegd oktober 2026)