Wat is een negeri en wat doet een raja in de Molukken?

"Uit welke negeri kom je?" Die vraag hoor je vaak als Molukkers elkaar ontmoeten. Een negeri is een traditioneel Moluks dorp, met een eigen bestuur volgens de adat. De raja is het dorpshoofd. Ook als je in Nederland bent geboren, hoort je familie meestal bij een negeri.

Hoe zit het?

Een negeri is meer dan een plek op de kaart. Het is een gemeenschap met eigen grond, eigen regels en een eigen geschiedenis. Op Ambon, de Lease-eilanden en Seram heet zo'n dorp negeri. Elders in de Molukken gebruiken mensen andere namen, zoals aman, hena of ohoi (op de Kei-eilanden).

Een negeri is in lagen opgebouwd:

• Mata rumah: de familiegroep met dezelfde achternaam (marga).
• Soa: een groep van meerdere families die zich ooit samen op één plek vestigden. Elke soa heeft een hoofd, de kepala soa.
• Negeri: het dorp, dat bestaat uit meerdere soa's.

Meer over familienamen lees je in Wat is een marga?

Wie bestuurt de negeri?

• Raja. Het dorpshoofd. De raja is bestuurder, maar heeft ook een rol bij adat en rituelen. Vroeger was de raja bijna altijd een man. De laatste jaren zijn er ook vrouwen raja geworden, al gebeurt dat nog minder vaak. Het ambt is erfelijk: de raja komt uit één vaste familie, de mata rumah parentah. In sommige dorpen heet het hoofd orang kaya of patti.
• Saniri negeri. De dorpsraad. Daarin zitten onder anderen de kepala soa's, de oudsten en de kewang, die toeziet op de natuur, de visvangst en de oogst. De saniri beslist mee over belangrijke zaken, zoals wie de nieuwe raja wordt.
• Saniri besar. Een grote vergadering van het hele dorp, met de volwassen mannen. Die komt bijvoorbeeld eens per jaar bijeen.
• Marinyo. De dorpsomroeper, die berichten van het bestuur rondbrengt.

Wat is een baileo?

De baileo is het gemeenschapshuis van de negeri. Hier vergadert de saniri en hier vinden adat-plechtigheden plaats, zoals de inhuldiging van een raja. Naast de baileo ligt vaak de batu pamali, een heilige steen waar vroeger belangrijke afspraken werden gemaakt.

Hoe werkt het nu?

Onder president Soeharto moesten alle dorpen in Indonesië hetzelfde bestuur krijgen (wet uit 1979). Daardoor verloor de negeri veel van haar rol. Sinds de Dorpenwet van 2014 (UU Desa nr. 6/2014) mogen adat-dorpen weer hun eigen vorm van bestuur hebben. Toch is het niet altijd eenvoudig. Over de vraag welke familie recht heeft op het raja-ambt ontstaan soms jarenlange ruzies. Onderzoekers telden in Centraal-Maluku tientallen negeri zonder vaste raja.

Wat betekent het voor Molukkers in Nederland?

In 1951 kwamen onze opa's en oma's niet als losse mensen, maar als leden van families en dorpen. In de kampen en wijken richtten ze dorps- en eilandverenigingen op, de kumpulan. Die hielpen bij geboorte, huwelijk en overlijden. Vanaf de jaren tachtig gingen veel Molukkers weer op bezoek in hun dorp van herkomst. Sindsdien steunen families en verenigingen projecten in de negeri, zoals waterputten, bruggen en het herstel van kerken.

• Je negeri bepaalt mee met welke dorpen je pela bent. Lees Wat is pela en gandong?
• Ga je naar de Molukken? Het is gebruikelijk dat je je meldt bij familie en soms bij de raja, zeker als je iets wilt regelen rond grond of een adat-plechtigheid.

Goed om te weten

Gebruiken verschillen per dorp, eiland en geloof. Christelijke en islamitische negeri hebben soms een andere indeling. Weet je niet uit welke negeri je familie komt? Vraag het aan oudere familieleden. Zie ook Wat is adat?

Bronnen

• Problematika eksistensi kepemimpinan pemerintahan adat di Maluku (Indonesisch) (Muhtar e.a., Governabilitas, december 2022)
• Sayang é: zeventig jaar Molukkers in Nederland en op Maluku (fragment) (Sylvia Pessireron, Walburg Pers, 2022)
• Tjakalele bij volle maan (oratie) (Fridus Steijlen, VU Amsterdam/KITLV, 2018)
• Searching transnational relations between Moluccans in the Netherlands and the Moluccas (Engels) (Fridus Steijlen, Wacana, 2022)