Op 1 juli zie je op sociale media en bij demonstraties de vlag met de witte ster: de Morgenster. Wat herdenken de Papoea's op 1 juli? Op 1 juli 1971 riep de verzetsbeweging OPM de onafhankelijkheid van West-Papoea uit. Veel Papoea's en ook Molukkers, staan daar elk jaar bij stil.
Zelfs het tonen van de Morgenster, de vlag van onafhankelijk Papoea, is verboden in Indonesië. Er zijn mensen die hiervoor gevangenisstraffen kregen hiervoor van 10 jaar. © MOZA
Hoe zit het?
Na 1949 bleef Nederlands-Nieuw-Guinea, het westen van het eiland Nieuw-Guinea, nog Nederlands. Nederland bereidde de Papoea's voor op zelfbestuur. Op 1 december 1961 werd voor het eerst de Morgenster gehesen. Maar in 1962 droeg Nederland het gebied via de Verenigde Naties over. Sinds 1 mei 1963 bestuurt Indonesië het gebied.
Afgesproken was dat de bevolking later zelf mocht kiezen. In 1969 kwam er een stemming, de 'Daad van Vrije Keuze'. Daarbij stemden alleen ruim duizend uitgekozen vertegenwoordigers en volgens veel onderzoekers onder druk. Zij kozen voor Indonesië. Veel Papoea's erkennen die uitslag niet. De achtergrond en de verschillen met de Molukse geschiedenis lees je in Wat is het verschil tussen Molukkers en Papoea's?
Wat gebeurde er op 1 juli 1971?
Op 1 juli 1971 riepen leiders van de OPM (Organisasi Papua Merdeka, Vrij Papoea Beweging) in het oerwoud de onafhankelijke Republiek West-Papoea uit. De verklaring werd ondertekend door Seth Rumkorem, een overgelopen officier en Jacob Prai. De Morgenster werd de nationale vlag. Voor veel Papoea's is 1 juli sindsdien een gedenkdag. Naast 1 juli is ook 1 december (de eerste keer dat de Morgenster werd gehesen) een belangrijke dag.
Hoe is het nu in West-Papoea?
- West-Papoea is nu verdeeld in zes Indonesische provincies.
- Mensenrechtenorganisaties zoals Amnesty International maken zich zorgen. Volgens Amnesty worden Papoea's gediscrimineerd en als tweederangs burgers behandeld.
- Wie vreedzaam de Morgenster toont of om een referendum vraagt, kan in Indonesië worden opgepakt en tot gevangenisstraf worden veroordeeld.
- In het binnenland vechten gewapende groepen tegen het Indonesische leger. Daarbij vallen ook burgerslachtoffers. Hulporganisaties worden vaak niet toegelaten.
Waarom doen Molukkers mee?
Molukkers en Papoea's zijn verschillende volken, maar ze delen een deel van hun geschiedenis. Beide groepen voelden zich door Nederland in de steek gelaten en beide hebben een onafhankelijkheidsbeweging met een eigen vlag, die in Indonesië verboden is. Daarom tonen Molukkers in Nederland vaak de Morgenster naast de RMS-vlag, bijvoorbeeld bij vreedzame acties en op 1 juli. Over de RMS-vlag lees je in Mag ik de RMS-vlag laten zien in Indonesië en de Molukken?
Goed om te weten
- In Nederland mag je de Morgenster gewoon laten zien. Organisatoren van een evenement kunnen vlaggen wel weigeren. Op Veteranendag 2014 in Den Haag werd een man met de Morgenster hardhandig gearresteerd, nadat het comité de vlag had verboden.
- Ga je naar Indonesië? Neem geen Morgenster- of RMS-symbolen mee.
- Meer Molukse gedenkdagen vind je in Welke Molukse gedenkdagen zijn er?
Bronnen
- Papoea: wat is er aan de hand? (Amnesty International Nederland)
- Republic of West Papua (Engels) (Wikipedia, geraadpleegd oktober 2026)
- OPM day: celebrating the 1971 Papuan independence proklamasi (Engels) (Asia Pacific Report, 4 juli 2022)
- Republiek van West-Papoea (Wikipedia, geraadpleegd oktober 2026)
- Politie maakt Morgenstervlagdrager monddood (BNNVARA/Joop, 29 juni 2014)
In het herinneringsjaar 75 jaar Molukkers maakte de regering excuses aan de eerste generatie Molukkers in Nederland. Maar de gemeenschap onthulde ook minstens zes nieuwe monumenten. Een overzicht van Waalwijk tot Eerbeek en wat ze samen vertellen.