Wat is de Gereja Protestan Maluku (GPM) op Ambon?
Je opa en oma waren op Ambon of Saparua lid van 'de kerk'. Welke kerk is dat? Meestal de Gereja Protestan Maluku (GPM), de Protestantse Kerk in de Molukken. Het is de grootste protestantse kerk van de Molukken, met het centrum op Ambon. De meeste christelijke Molukkers die in 1951 naar Nederland kwamen, hoorden erbij.
Hoe is de GPM ontstaan?
- Vanaf 1546 werd het christendom in de Molukken verspreid, eerst door Portugese missionarissen.
- Vanaf 1605, na de komst van de VOC, werd de kerk protestants. Ambon was een van de oudste protestantse gebieden van Azië.
- In de koloniale tijd hoorden de Molukse gemeenten bij de Protestantse Kerk in Nederlands-Indië, de 'Indische Kerk'.
- Op 6 september 1935 werd de GPM een zelfstandige kerk, met eigen geld, liturgie en leer.
- In de Tweede Wereldoorlog leed de kerk zwaar onder de Japanse bezetting. Een kwart van de predikanten op Ambon werd gedood.
- In 1950 werden bij de strijd rond de RMS alle kerken in de stad Ambon verwoest.
Hoe groot is de GPM nu?
Volgens de Wereldraad van Kerken heeft de GPM ongeveer 575.000 leden en zo'n 780 predikanten. De kerk heeft honderden gemeenten (jemaat), verdeeld over tientallen classes in de provincie Maluku en een deel van Noord-Maluku. Elke vijf jaar komt de synode bijeen op Ambon. De GPM is gereformeerd van traditie en sinds 1948 lid van de Wereldraad van Kerken.
Wat gebeurde er tussen 1999 en 2002?
In 1999 brak in de Molukken geweld uit tussen christenen en moslims. Duizenden mensen kwamen om, meer dan honderd kerkgebouwen werden verwoest en honderdduizenden mensen moesten vluchten. Daarna zette de GPM sterk in op verzoening met moslims en op de wederopbouw. Lees Wat gebeurde er in de Molukken tussen 1999 en 2002?
Wat is de relatie met de GIM in Nederland?
In Nederland wilden de Molukse militairen en hun gezinnen in 1951 eerst gewoon een afdeling van de GPM vormen. Maar in augustus 1951 riep de GPM-leiding op Ambon haar leden op om de Republiek Indonesië te erkennen. Veel Molukse voorgangers in Nederland steunden de RMS en vonden dat onaanvaardbaar. Daarom werd op 25 november 1952 de Geredja Indjili Maluku (GIM), de Molukse Evangelische Kerk, opgericht. Een kleinere groep die bij de moederkerk wilde blijven, vormde in 1953 de Noodgemeente GPM in Nederland (NGPMB).
De spanning is sindsdien veel minder geworden. Vanaf de jaren tachtig gingen Molukkers weer op bezoek in de Molukken en na het geweld van 1999 groeide de samenwerking. Molukse kerken en families in Nederland hielpen bijvoorbeeld bij het herstel van kerken in hun dorpen. In 1995 tekenden de GIM en de NGPMB samen met Indonesische en Nederlandse kerken een gezamenlijke verklaring. Meer in Welke Molukse kerken zijn er in Nederland?
Goed om te weten
- De GPM is niet hetzelfde als de GPI, de Protestantse Kerk in Indonesië. De GPM was daar tot 1935 een onderdeel van en is nu een zelfstandige lidkerk.
- Ga je naar de Molukken en wil je naar de kerk? In bijna elk christelijk dorp staat een GPM-kerk. De dienst is in het Indonesisch, met liederen die je vaak kent uit de Molukse kerk in Nederland.
- Wil je trouwen of je kind laten dopen in de Molukken? Neem ruim op tijd contact op met de plaatselijke GPM-gemeente en met je eigen kerk in Nederland.
Bronnen
- Protestant Church in the Moluccas (Engels) (Wereldraad van Kerken)
- Protestant Church of Maluku (Engels) (Wikipedia, geraadpleegd oktober 2026)
- Moluccan Evangelical Church (Engels) (Wikipedia, geraadpleegd oktober 2026)
- Tjakalele bij volle maan (oratie) (Fridus Steijlen, VU Amsterdam/KITLV, 2018)
- Searching transnational relations between Moluccans in the Netherlands and the Moluccas (Engels) (Fridus Steijlen, Wacana, 2022)
