"Wanneer ga je kawin?" Die vraag krijg je vroeg of laat op een Moluks feest. Kawin betekent trouwen of huwelijk. In het Moluks Maleis hoor je ook kaweng. Kort gezegd: bij Molukkers is trouwen niet alleen iets van twee mensen, maar van twee families. Naast het huwelijk bij de gemeente en in de kerk horen er vaak adat-gebruiken bij, zoals het aanzoek door de familie (masuk minta) en afspraken over de harta.
Welke woorden hoor je?
- Kawin / kaweng: trouwen, het huwelijk.
- Pesta kawin: het bruiloftsfeest.
- Masuk minta: letterlijk "binnenkomen en vragen". De familie van de man vraagt de familie van de vrouw officieel om haar hand.
- Harta: de bruidsschat of de bijdrage in de kosten die de familie van de man geeft.
- Lari bini of kawin lari: letterlijk "weglopen met de vrouw". Het stel gaat er samen vandoor, zonder dat er eerst een aanzoek is gedaan.
Hoe gaat masuk minta?
Eerst praten de families in hun eigen kring. Daarna gaat de familie van de man, vaak met een woordvoerder, naar het huis van de vrouw. Zij vragen om haar hand. Neemt de familie van de vrouw het aanzoek aan, dan maken ze afspraken over de harta, de kosten van de bruiloft en de datum en plaats.
Hoe dat precies gaat, verschilt per eiland en per dorp. Op Haruku bijvoorbeeld bespreekt men ook een vergoeding voor de moeder van de bruid, als dank voor het grootbrengen van haar dochter. Ook wijst de familie daar iemand aan die later kan bemiddelen als het stel ruzie krijgt.
En lari bini?
Soms zijn de families het niet eens, of is de gevraagde harta te hoog. Dan kan een stel samen weglopen. Dat heet lari bini of kawin lari. Daarna moeten de families het alsnog samen oplossen. Dat gaat vaak met een gesprek en een boete of een betaling volgens de adat. In Nederland komt dit veel minder voor dan vroeger.
Wie mag je trouwen?
Volgens de adat trouw je niet met iemand uit een dorp waarmee jouw dorp een pela-verbond heeft. Je bent dan als broer en zus. Daarom vragen ouders vaak meteen naar de familienaam en het dorp van een nieuwe vriend of vriendin. Lees meer in Wat is pela en gandong? en Wat is een marga? Traditioneel ging een vrouw bij het huwelijk over naar de familie van haar man.
Gemeente, kerk en adat in Nederland
- Gemeente: in Nederland is alleen het huwelijk bij de gemeente wettelijk geldig. Een kerkelijk huwelijk mag pas plaatsvinden als je bij de gemeente bent getrouwd (artikel 1:68 Burgerlijk Wetboek).
- Kerk: veel Molukse stellen trouwen ook in de kerk. Vaak moet je dan belijdenis hebben gedaan. Zie Wat betekent sidi?
- Feest: bij het feest dragen veel bruiden traditionele kleding, zoals een rode sarong en een witte baju cele. Zie Wat is baju cele?
Ga je trouwen in de Molukken? Lees dan Trouwen in Ambon of de Molukken met een Nederlands paspoort.
Wat kun je doen?
- Vraag aan de ouderen in je familie hoe masuk minta bij jullie gaat. Wie spreekt namens de familie en wat wordt er verwacht?
- Check vroeg of er een pela-band is tussen jullie families.
- Zijn er spanningen over de harta of de kosten? Vraag een oom, tante of de voorganger van je kerk om te bemiddelen.
Bronnen
- Penyuluhan hukum tentang penyelesaian sengketa perkawinan dengan pranata adat saudara kawin di Pulau Haruku (Indonesisch) (Latupono e.a., Universitas Pattimura, 2023)
- Pelaksanaan kawin lari (kaweng heka) dalam adat perkawinan di Desa Wamkana, Buru Selatan (Indonesisch) (Hukunala en Tuharea, Universitas Pattimura, 2024)
- Burgerlijk Wetboek boek 1, voltrekking van het huwelijk (artikel 1:68) (Lawyrup)
- Molukkers in Nederland: de intergenerationele overdracht van de Molukse identiteit (H. Tomasowa, Erasmus Universiteit Rotterdam, 2019)
- Cultuur/Adat: Klederdracht (Maluku Huizen)
Ja: de Molukse KNIL-militairen werden direct na aankomst in 1951 tegen hun wil ontslagen. Waar en hoe ze dat hoorden, verschilde per schip en per persoon.