Wat was het KNIL?
Op een oude foto staat je opa of overgrootvader in uniform. “Hij zat bij het KNIL”, zegt je moeder. Maar wat was dat? Kort gezegd: het KNIL was het Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger, het leger van Nederland in de kolonie Nederlands-Indië. Veel Molukse mannen dienden erin, vaak al generaties lang. Op 26 juli 1950 werd het KNIL opgeheven.
Hoe zat het?
Het KNIL werd in 1830 opgericht. Het was een beroepsleger, los van het leger in Nederland zelf. De soldaten kwamen uit Nederland en uit allerlei delen van de kolonie. Molukse militairen, toen vaak ‘Ambonezen’ genoemd, hadden een belangrijke plek in het leger. Vaak dienden vader, zoon en kleinzoon na elkaar in het leger.
KNIL-militairen vochten in de Tweede Wereldoorlog tegen Japan. Veel van hen en hun gezinnen zaten daarna in Japanse kampen. Na de oorlog vocht het KNIL aan Nederlandse kant tegen de Indonesische onafhankelijkheidsbeweging (1945–1949).
Waarom werd het KNIL opgeheven?
Eind 1949 erkende Nederland de onafhankelijkheid van Indonesië. Bij de Ronde Tafel Conferentie in Den Haag was afgesproken dat het KNIL zou verdwijnen. Op 26 juli 1950 was het zover. Er waren toen ongeveer 62.000 KNIL-militairen. Zij moesten kiezen:
- overstappen naar het Indonesische leger (APRIS);
- ontslag nemen (demobiliseren) en burger worden;
- Nederlandse militairen konden vaak naar de Koninklijke Landmacht, soms met verlies van rang en inkomen.
Wat betekende dat voor Molukse militairen?
Voor Molukkers was die keuze heel moeilijk. Op 25 april 1950 was op Ambon de Republik Maluku Selatan (RMS) uitgeroepen. Veel Molukse militairen wilden niet in het leger van de tegenstander gaan. Ze wilden ontslag op Ambon of Seram, maar Nederland wilde dat niet. In oktober 1950 hadden nog 8.000 Molukse militairen geen keuze gemaakt. Ze werden tijdelijk opgenomen in de Koninklijke Landmacht. Uiteindelijk werden circa 3.500 militairen met hun gezinnen in 1951 naar Nederland gebracht, ruim 12.500 mensen in totaal. Lees waarom in Waarom konden de Molukse militairen in 1950 niet terug naar de Molukken?
Bij aankomst in Nederland kregen de mannen te horen dat ze ontslagen waren. Dat was een grote klap. Op 21 juni 2026 bood premier Jetten excuses aan voor het “harteloze en eerloze ontslag als militair”. Lees ook Kregen Molukkers op staande voet ontslag bij aankomst in Nederland?
Wat kun je doen?
- Zoek je familiegeschiedenis uit. Het Nationaal Archief bewaart veel archieven over het KNIL en de komst van Molukkers in 1951. Vraag thuis naar namen, geboortedata en legeronderdelen; dat helpt bij het zoeken.
- Lees verder op de site van de Stichting Molukkers bij de Krijgsmacht, die de geschiedenis van Molukse militairen beschrijft.
- Bezoek Herinneringscentrum Kamp Westerbork, waar veel KNIL-gezinnen vanaf 1951 woonden. Lees Wat was Kamp Schattenberg?
- Kijk naar regelingen. Voor oud-militairen en hun nabestaanden gelden soms speciale regelingen, zoals de collectieve erkenning.
Bronnen
- 1951: Eerste Molukkers komen aan in Nederland (Nationaal Archief)
- Over de opheffing van het KNIL in 1950 (Historiek)
- KNIL (Stichting Molukkers bij de Krijgsmacht)
- Na 1950 (Vensters Molukse Geschiedenis)
- Toespraak minister-president Jetten bij inhuldiging Nationaal Moluks Monument Ulu Kora (Rijksoverheid, 21 juni 2026)
