Je bent in Nederland geboren, je hebt een Nederlands paspoort, maar bij nationaliteit staat 'staatloos' of 'behandeld als Nederlander'. Hoe kan dat? Een groep Molukkers is staatloos omdat de eerste generatie in 1951 zonder Nederlandse nationaliteit naar Nederland kwam en bewust geen Indonesische of Nederlandse nationaliteit wilde aannemen. Een deel van hun kinderen erfde die situatie.
© MOZA
Wat is staatloosheid?
Je bent staatloos als geen enkel land je volgens zijn wetten als burger ziet. Dat kan bijvoorbeeld gebeuren als:
- je ouders staatloos zijn;
- een staat verdwijnt of uiteenvalt;
- je je nationaliteit verliest;
- je lang geleden bent gevlucht en de band met je land is verbroken.
In Nederland bestaat de groep die al vanaf de geboorte staatloos is, vooral uit Molukkers en Roma.
Voorbeeld van de status van een staatloze Molukker in mijn.overheid.nl.
Hoe ontstond het bij Molukkers?
Na de onafhankelijkheid van Indonesië werd op 25 april 1950 op Ambon de Republik Maluku Selatan (RMS) uitgeroepen (lees Wat is de RMS?). Veel Molukse KNIL-militairen wilden niet naar Indonesisch gebied. Nederland bracht hen in 1951 met hun gezinnen naar Nederland, als tijdelijke oplossing (lees Waarom konden de Molukse militairen in 1950 niet terug naar de Molukken?).
Volgens de regering weigerden veel Molukkers daarna zowel de Indonesische als de Nederlandse nationaliteit. Voor hen was dat een principiële keuze: ze bleven trouw aan het ideaal van een vrije Molukken en verwachtten terug te gaan. Zonder nationaliteit waren ze officieel staatloos.
Waarom zijn kinderen ook staatloos?
In Nederland krijg je de nationaliteit vooral via je ouders, niet doordat je hier geboren bent. Kinderen van staatloze ouders waren dus ook staatloos. Vanaf de derde generatie krijgen kinderen meestal wél automatisch de Nederlandse nationaliteit. Daardoor kan de groep niet meer groeien.
De oplossing van 1976: behandeld als Nederlander
In 1976 kwam de Wet betreffende de positie van Molukkers. Wie daaronder valt, wordt bij de toepassing van de Nederlandse wetten behandeld als Nederlander, maar wordt daardoor geen Nederlander. Je mag hier wonen en werken en je kunt een Nederlands paspoort krijgen. Stemmen voor de Tweede Kamer, Eerste Kamer en Provinciale Staten mag je niet. Meer uitleg lees je in Wet positie Molukkers: wat betekent 'behandeld als Nederlander'?
Daarmee hebben staatloze Molukkers een veel sterkere positie dan andere staatlozen in Nederland. Volgens de Rijksoverheid zijn zij wettelijk gelijkgesteld aan Nederlanders.
Wat kun je doen?
- Kijk wat er over jou geregistreerd staat in MijnOverheid of vraag het na bij je gemeente.
- Wil je Nederlander worden? Dat kan, voor Molukkers onder de wet van 1976 zelfs gratis via optie of naturalisatie. Lees Ik ben Molukker en staatloos: hoe word ik Nederlander?
- Wil je bewust staatloos blijven? Dat mag. Je houdt dan je rechten als 'behandeld als Nederlander'. Let wel op bij reizen: vraag bij de IND of je een terugkeervisum nodig hebt.
Goed om te weten
Staatloos zijn is voor veel Molukse families meer dan een papieren kwestie. Het hoort bij het verhaal van de RMS en de belofte van terugkeer. Je ouders of grootouders kunnen er dus sterke gevoelens over hebben. Hoeveel staatloze Molukkers er nog zijn, lees je in Staatloze Molukkers: hoeveel zijn er nog?
Bronnen
- Staatloosheid (Rijksoverheid)
- Wet betreffende de positie van Molukkers (IND)
- Wet van 9 september 1976 betreffende de positie van Molukkers, Staatsblad 1976, 468 (Officiële bekendmakingen)
