Je kind of een collega vraagt: waarom wonen Molukkers in hun eigen wijk? Er zijn Molukse wijken in Nederland omdat de overheid vanaf 1960 speciale wijken bouwde voor de Molukse gezinnen uit de woonoorden. Dat gebeurde toen duidelijk werd dat zij niet snel terug konden naar de Molukken. Molukkers wilden zelf ook graag bij elkaar blijven wonen.
Eerst de woonoorden
In 1951 bracht de regering ongeveer 12.500 Molukkers naar Nederland: KNIL-militairen met hun gezinnen. Ze kwamen terecht in woonoorden: oude kazernes, kloosters, barakkenkampen en zelfs voormalige concentratiekampen zoals Vught en Westerbork. Het verblijf zou tijdelijk zijn. Contact met Nederlanders werd niet aangemoedigd. Lees meer in Waar werden de Molukkers in 1951 tijdelijk gehuisvest?
Van woonoord naar wijk
Eind jaren vijftig zag de regering in dat het verblijf langer zou duren. In 1957 kwam er een commissie onder leiding van Hilda Verwey-Jonker. Zij adviseerde in het rapport Ambonezen in Nederland (1959) om Molukkers bij elkaar te laten wonen, in kleine wijken van ongeveer vijftig woningen. Die wijken moesten dicht bij werk liggen, een kerk en een verenigingsgebouw hebben en niet geïsoleerd zijn.
De eerste Molukse wijk kwam in 1960 klaar in Appingedam. Daarna volgden er volgens het CBS meer dan zestig. De overgang van woonoord naar wijk duurde tot in de jaren zeventig. Het advies werd lang niet altijd gevolgd: veel wijken kwamen aan de rand van een stad of dorp, langs een snelweg of naast een begraafplaats. De woningen bleven eigendom van het Rijk. De Dienst der Domeinen beheerde ze en Molukkers hadden voorrang.
Waarom bij elkaar wonen?
Daar waren meerdere redenen voor:
- Het idee van terugkeer. Veel Molukkers en ook de overheid gingen er lang van uit dat de groep ooit terug zou gaan. Journalist Victor Joseph zei daarover tegen BNNVARA: "Mensen wonen bij elkaar en willen terug, dat was de gedachte."
- Gemeenschap. Samen wonen maakte het makkelijker om de eigen kerk, taal, adat en familiebanden te bewaren.
- Beleid. De overheid vond geconcentreerd wonen beter dan verspreiden. Niet iedereen had een keuze. Antropoloog Elias Rinsampessy zei in Geografie: "We moesten in die wijken wonen, of we wilden of niet."
Waarom bestaan ze nog steeds?
Voor veel families is de wijk een thuis geworden: de plek van de gereja, het gebouw van de kumpulan en de rumah tua, het ouderlijk huis dat in de familie blijft. In 1986 sprak de regering af dat het Molukse karakter van de wijken behouden blijft (lees Afspraken over Molukse wijken: wat is er in 1986 geregeld?). Volgens het CBS woonde in 2018 nog 63 procent van de Molukkers in een gemeente met een Molukse wijk, tegen 32 procent van de mensen met een Nederlandse achtergrond.
Goed om te weten
- Woonoord Lunetten in Vught is het enige woonoord dat op dezelfde plek een Molukse wijk is gebleven. Lees Woonoord Lunetten in Vught: de Molukse wijk van 1951 tot nu
- Wat een Molukse wijk precies is, lees je in Wat is een Molukse wijk? Waar de wijken liggen, staat in Molukse wijken in Nederland: in welke gemeenten liggen ze?
- Zelf in een Molukse wijk wonen? Lees Huurwoning in een Molukse wijk: hoe kom je eraan?
Bronnen
- Molukkers in Nederland. De sociaaleconomische positie van Molukse migranten, hun kinderen en kleinkinderen (CBS, december 2020)
- De Molukse wijk als houvast (Geografie, 19 november 2021)
- Waarom zijn de wijken zo belangrijk voor de Molukse gemeenschap? (BNNVARA, 28 maart 2021)
- Gedenkmonumenten onthuld bij graven van Molukse KNIL-militairen Appingedam (NOS, 25 maart 2023)
- Antwoorden op Kamervragen over 'Steen door de ruit en dreigbrief Molukse wijk in Elst', Aanhangsel Handelingen 2020-2021, nr. 1056 (Minister van BZK, 10 december 2020)
Ja: de Molukse KNIL-militairen werden direct na aankomst in 1951 tegen hun wil ontslagen. Waar en hoe ze dat hoorden, verschilde per schip en per persoon.