Zeven mensen houden samen een lange bamboestok vast. Iemand spreekt een mantra uit en roept: 'Gila! Gila! Gila!' Dan lijkt de bamboe tot leven te komen. Hij trekt de mensen alle kanten op. Dat is bambu gila, letterlijk 'gekke bamboe'. Het korte antwoord: een pawang (een soort ritueelleider) roept met mantra's de geesten van voorouders op. Volgens de traditie gaan die geesten in de bamboe zitten, waardoor de bamboe zwaarder wordt en wild beweegt. De dragers proberen hem vast te houden. Na ongeveer een half uur is het voorbij.
Waar komt bambu gila voor?
Bambu gila is vooral bekend uit Maluku Tengah, het district Centraal-Molukken. Het komt onder meer voor in de dorpen Liang, Mamala en Morella. Ook rond Ternate in Noord-Molukken kennen ze het. Het ritueel heeft daarom meerdere namen. Je hoort ook buluh gila of bara suwen. Het verschil tussen de twee provincies lees je in Wat is het verschil tussen Maluku en Maluku Utara?
Hoe oud bambu gila is, weet niemand precies. Het bestond al voordat islam en christendom naar de Molukken kwamen.
De voorbereiding
Alles begint met het kiezen van de bamboe. In Liang gaat het om een stuk bamboe:
- van ongeveer 2,5 meter lang;
- van ongeveer 8 centimeter dik;
- met zeven geledingen (stukken tussen de knopen).
De pawang vraagt eerst toestemming aan de geest van het bamboebos voordat de bamboe wordt gekapt. Soms wordt er geld achtergelaten als dank. Daarna wordt de bamboe gewassen met kokosolie. Aan beide uiteinden komt een doek.
Wat gebeurt er tijdens het ritueel?
- De dragers stellen zich op. Meestal zijn het zeven mensen, bij elke geleding één. Elders moet het aantal altijd oneven zijn: zeven, negen of meer. De dragers hoeven niet getraind te zijn, wel gezond en sterk.
- De pawang brandt wierook. In een kokosnootschaal brandt hij kemenyan (wierookhars). De rook brengt hij langs de bamboe. Volgens de traditie houden de voorouders van die geur.
- De mantra. De pawang spreekt een mantra uit. Hij kauwt op gember en spuugt die op de bamboe.
- 'Gila! Gila! Gila!' Na deze roep begint de bamboe te trillen en te bewegen. Hij voelt steeds zwaarder. De dragers worden heen en weer getrokken.
- Muziek. Vaak spelen er muzikanten op tifa, trommel en gong. Hoe sneller de muziek, hoe wilder de bamboe beweegt. Meer over de trom lees je in Wat is een tifa?
- Het einde. Na ongeveer dertig minuten raakt de pawang de bamboe aan en leggen de dragers hem samen op de grond. Daarna 'voedt' de pawang de bamboe met brandend papier, als offer voor de geesten.
Over het einde lopen de verhalen uiteen. In Liang zijn de dragers na afloop moe, maar blijven ze bij bewustzijn. Anderen vertellen dat het ritueel stopt als een van de dragers flauwvalt.
Wat staat er in de mantra's?
De mantra's worden binnen families doorgegeven en zijn vaak geheim. De pawang moet familie zijn van degene die de dans heeft gemaakt. De inhoud komt hierop neer:
- de voorouders om hulp vragen;
- God erkennen als hoogste macht;
- de geesten vragen om de bamboe en de dragers te besturen.
In de mantra's uit Liang wordt de zegen van Allah en de profeet Mohammed gevraagd. Dat laat zien dat de islam invloed heeft gehad op een veel ouder ritueel. Ook gelovigen van andere godsdiensten kunnen de tekst aanpassen. Het ritueel laat zien hoe oud geloof in voorouders en latere godsdiensten in de Molukken door elkaar lopen. Meer daarover lees je in Wat is adat bij Molukkers?
Waarvoor werd bambu gila gebruikt?
In Morella werd de kracht van de bamboe vroeger gebruikt om schepen te verplaatsen of te trekken. Ook zou het in oorlogstijd gebruikt zijn tegen vijanden. Dat zijn verhalen die in het dorp worden verteld.
Tegenwoordig is bambu gila vooral een voorstelling bij adatceremonies, feesten, bruiloften en culturele evenementen. Soms mogen toeschouwers meedoen. Het ritueel wordt wel zeldzamer. Daar zijn drie redenen voor: oude pawang overlijden, de mantra's blijven binnen families en jongeren hebben minder interesse.
Ga je naar Ambon en wil je meer cultuur zien? Kijk dan ook bij Wat kun je bezoeken op Ambon? of lees over de krijgsdans in Wat is cakalele?
Bronnen
- Pemertahanan Tarian Bambu Gila: Peran Pawang dan Mantra (H. Kastanya, Widyariset, 2015)
- Analisis Tuturan Tarian Bambu Gila di Maluku Tengah Ditinjau dari Bentuk dan Fungsi (Soamole, Mursalim en Rokhmansyah, Jurnal Ilmu Budaya, Universitas Mulawarman, 2018)
- Bambu Gila, Tradisi Mistis nan Unik asal Maluku yang Bisa Bikin Pesertanya Pingsan (iNews, 1 november 2022)
- Bambu Gila, Kesenian Bernuansa Mistis dari Maluku (Good News From Indonesia, 11 augustus 2025)
