Bij een Moluks feest of een officiële ontvangst zie je soms een groep vrouwen rustig dansen met een doek in de hand. Dat is de tari lenso, de zakdoekdans. Het korte antwoord: tari lenso is een sierlijke Molukse dans met een zakdoek. Je danst hem met zachte passen naar voren en naar achteren, terwijl je met je handen en de zakdoek zwaait. Je ziet de dans vooral bij adatfeesten, bij het verwelkomen van belangrijke gasten en op religieuze en nationale feestdagen.
Wat betekent lenso?
Het woord lenso komt uit het Portugees en betekent zakdoek. De zakdoek is dan ook het belangrijkste attribuut van de dans. Volgens de overlevering raakte de dans in de Molukken bekend toen de Portugezen er kwamen.
Onder Nederlands bestuur groeide de dans sterk. Hij werd onder meer gedanst op de verjaardag van koningin Wilhelmina en bij volksfeesten. Daarna verspreidde de lenso zich over het eiland Ambon, het schiereiland Leitimur, Nusaniwe, de stad Ambon en de Lease-eilanden. Meer over die eilanden lees je in Saparua, Haruku en Nusalaut: wat zijn de Lease-eilanden?
Hoe gaat de dans?
De lenso is geen wilde dans, maar een zachte en gracieuze dans. Hij bestaat uit drie hoofdbewegingen:
- gerak maju: je stapt naar voren;
- gerak jumput: een tussenbeweging;
- gerak mundur: je stapt naar achteren.
Met je handen maak je vooral zwaaiende bewegingen naar voren. Je voeten stappen op de maat. De zakdoek houd je in de hand en beweegt mee.
Er is ook een verhaal over de betekenis van de zakdoek. Volgens dat verhaal beeldt de lenso een aanzoek uit. Neemt de vrouw de zakdoek aan, dan is de liefde geaccepteerd. Gooit ze hem weg, dan is het aanzoek afgewezen.
Wie danst de lenso?
Oorspronkelijk mocht iedereen meedansen, ongeacht status of geld. Daarom geldt de lenso als een dans die de Molukse gemeenschap bindt en de band van broederschap versterkt. Tegenwoordig dansen vooral vrouwen. Er is geen leeftijdsgrens en het aantal dansers is niet vast. Bij een optreden zie je vaak een groep van zes tot negen vrouwen.
Muziek en kleding
De muziek heeft een middeltempo en geeft een vrolijke sfeer. Bekende instrumenten zijn de tifa en de totobuang. Lees meer in Wat is een tifa? en Wat is totobuang?
De danseressen dragen meestal:
- een witte kebaya als bovenstuk;
- een lange traditionele Molukse kain als rok;
- het haar in een knot (sanggul), versierd met bloemen.
Meer over Molukse klederdracht vind je in Wat is baju cele?
Wanneer dans je de lenso?
De lenso hoort bij momenten van samenkomen en feest. Je ziet hem bijvoorbeeld:
- bij adatceremonies (zie Wat is adat bij Molukkers?);
- als welkomstdans voor belangrijke gasten;
- op religieuze en nationale feestdagen;
- bij dankfeesten en herdenkingen.
In Nederland leren kinderen de dans soms bij een dansgroep of tijdens culturele activiteiten. Er was bijvoorbeeld een optreden van kinderen die traditionele Molukse dansen leren, waaronder tari lenso.
Lenso buiten de Molukken
De lenso werd ook buiten de Molukken bekend. President Soekarno schoof lenso in de jaren zestig naar voren als Indonesisch alternatief voor westerse dansmuziek. In 1965 verscheen het album Mari Bersuka Ria dengan Irama Lenso. Daarom wordt lenso soms een dans uit de Molukken en Minahasa genoemd. Voor veel Molukkers blijft het vooral een eigen adatdans. In Nederland heet de dans ook wel menari lenso. De bekende krijgsdans cakalele is iets heel anders. Daarover lees je meer in Wat is cakalele?
Bronnen
- Tari Lenso Berasal dari Bahasa Portugis (Kompas.com, 8 maart 2021)
- Mengenal Tari Lenso dari Maluku (MerahPutih.com, 16 juni 2017)
- Daerah Asal Tari Lenso, Makna, dan Keunikannya (Kumparan, 25 juli 2022)
- Mari ber-lenso bersama Prabowo (ANTARA News, 3 november 2024)
- 30 juli: Jendela Maluku (Museum Maluku, z.j.)
