Een diepe, lange toon die over het dorp galmt: dat is het geluid van de tahuri. Het korte antwoord: de tahuri is een blaasinstrument uit de Molukken, gemaakt van een grote zeeschelp. Vroeger gebruikte de raja hem om iets aan het dorp te laten weten. Nu hoor je hem ook bij dans, bij adatceremonies en in orkesten. Vroeger herkenden mensen aan het geblaas wat er aan de hand was.
Een hoorn van schelp
De tahuri wordt gemaakt van een grote zeeschelp. Het gaat om de tritonhoorn (Charonia tritonis) of een vergelijkbare schelp. In het Moluks Maleis heet zo'n schelp bia. Op Seram werd in de bergdorpen ook een tahuri van bamboe gemaakt, omdat daar geen schelpen zijn.
Het maken gaat zo:
- De schelp wordt schoongemaakt.
- Met een boor maakt de maker een gat waarin je blaast.
- Door steeds te blazen en het gat bij te werken zoekt de maker de goede toon.
Kleine schelpen geven een hoge, scherpe toon. Grote schelpen geven een lage toon. Ook de grootte van het gat maakt uit. Een ervaren maker uit Hutumuri heeft ongeveer een dag nodig om de juiste toon te vinden. Beginners doen er langer over, want schelpen breken snel. De schelpen komen onder meer uit de zee bij Saumlaki, Dobo en Banda.
Wanneer werd de tahuri vroeger geblazen?
Vroeger was de tahuri een middel om te communiceren tussen de raja en de bewoners van een negeri. Wat een raja is, lees je in Wat is een negeri en wat doet een raja? De tahuri werd geblazen:
- om mensen bijeen te roepen in de baileo, het adathuis van het dorp;
- om een besluit van de raja aan te kondigen;
- om oorlog aan te kondigen;
- om te waarschuwen voor gevaar;
- om te laten weten dat iemand in het dorp was overleden.
Het aantal keer blazen had een vaste betekenis. Eén keer blazen betekende bijvoorbeeld dat er iemand was overleden. Er is ook een verhaal uit Hutumuri over het verzet tegen de kolonisten. De eerste stoot betekende: maak je klaar. De tweede: kom bij elkaar. De derde: het verzet begint.
Heilig geluid
In Hutumuri heeft de tahuri ook een adatnaam: uper, wat 'stem' of 'geluid' betekent. Daar wordt de tahuri als heilig gezien. Hij klinkt bij adatceremonies rond de baileo. Meer over adat lees je in Wat is adat bij Molukkers?
Wanneer hoor je de tahuri nu?
De tahuri wordt nog steeds gebruikt om mensen te roepen. Maar je hoort hem nu vaker bij muziek en dans:
- Bij dans: de tahuri begeleidt dansen als de cakalele, de Molukse krijgsdans (zie Wat is cakalele?).
- In orkesten: vanaf ongeveer 1958 werd de tahuri samen met andere Molukse instrumenten gespeeld. Er ontstonden orkesten met tahuri's van verschillende grootte. Samen spelen ze zo een hele melodie.
In zo'n orkest spelen vaak kinderen en jongeren mee. De tonen van de tahuri's worden afgestemd op andere instrumenten, zoals de fluit (suling) en de pianica. Een ander bekend Moluks instrument is de trom: zie Wat is een tifa?
Hutumuri: het dorp van de tahuri
De negeri Hutumuri op Ambon is bekend om de tahuri. Daar zit sinds 1994 de muziekgroep Sanggar Kakoya. Daar leren leden van alle leeftijden het instrument maken en bespelen, van basisschoolkinderen tot studenten. De groep trad op in onder meer Bali en Jakarta. De trainer zei: als je het niet doorgeeft, verdwijnt het met de tijd.
Ook buiten de Molukken wordt de schelphoorn gebruikt, in een groot deel van de Stille Oceaan. Mensen roepen er elkaar mee op of begeleiden er dansen mee, zoals op Biak in Papoea. Wil je meer weten over Molukse muziek in het algemeen? Lees dan Wat is Molukse muziek: van Hawaiian tot hiphop?
Bronnen
- Transformasi Media Komunikasi Tahuri dari Penanda Budaya Hingga ke Penanda Musikal (M.C. Walalayo, Kêtêg, ISI Surakarta, 2025)
- Sanggar Kakoya Hutumuri lestarikan alat musik tahuri (Antara Ambon, 13 april 2018)
- Tahuri, A Traditional Musical Instrument from Maluku (RRI Voice of Indonesia, 10 februari 2026)
- Dulu, alat musik tradisional ini digunakan sebagai alat komunikasi para raja Maluku (Good News From Indonesia, 15 februari 2016)
