Molukkers, Ambonezen of Zuid-Molukkers: wat is het juiste woord?
Je opa werd in de krant “Ambonees” genoemd, in de jaren zeventig had iedereen het over “Zuid-Molukkers” en nu zeggen we Molukkers. Hoe zit dat? Kort gezegd: Ambonezen is een oud woord uit de koloniale tijd, Zuid-Molukkers hangt samen met de RMS en Molukkers is het woord dat de hele groep het beste beschrijft. Dat woord is nu gangbaar, ook bij de overheid.
Ambonezen
In Nederlands-Indië werd iedereen uit de Midden-Molukken vaak “Ambonees” genoemd, naar het eiland Ambon. Het woord kreeg ook de betekenis van militair of ambtenaar in dienst van de koloniale overheid. De Molukse KNIL-militairen heetten simpelweg “de Ambonezen”. Lees meer in Wat was het KNIL?
Na de aankomst in 1951 nam de Nederlandse overheid dat woord over. De woonoorden heetten “Ambonese woonoorden”. Vanaf januari 1953 regelde het Commissariaat van Ambonezenzorg (CAZ) van het ministerie van Maatschappelijk Werk de zorg in de kampen. Het CAZ werd in 1970 opgeheven. Lees meer in Wat was het Commissariaat Ambonezenzorg? Het Nationaal Archief beschrijft “Ambonezen” als de (vroegere) bewoners van Ambon, Seram, Haruku, Saparua en Nusa Laut.
Maar lang niet iedereen kwam van die eilanden. Er waren ook mensen van bijvoorbeeld de Kei-eilanden, Tanimbar of de Noord-Molukken. Voor hen klopte het woord “Ambonees” niet.
Zuid-Molukkers
Op 25 april 1950 werd de Republik Maluku Selatan uitgeroepen: de Republiek der Zuid-Molukken (RMS). Het woord “Zuid-Molukkers” hoort bij die politieke strijd. In Nederland werd het vooral in de jaren zeventig veel gebruikt, ook in de media rond de acties van toen. Een tijdschrift schreef in 1978 al dat “Zuid-Molukkers” in Nederland een “wat deftiger stempel” had gekregen dan “Ambonezen”. Meer over de RMS lees je in Wat is de RMS?
Molukkers
“Molukkers” is het bredere woord: het gaat over mensen uit de hele Molukse eilandengroep en hun nakomelingen. De overheid ging het steeds vaker gebruiken. De wet uit 1976 heet de Wet betreffende de positie van Molukkers en ministeries kregen afdelingen als “Welzijn Molukkers”. Nu gebruiken de overheid, de media en de meeste Molukse organisaties gewoon “Molukkers”.
Goed om te weten
- MOZA schrijft altijd Molukkers en Moluks. “Zuid-Molukken” gebruiken we alleen in namen, zoals de RMS.
- Veel ouderen zeggen nog “Ambon” of “Ambonees” als ze over vroeger praten. Dat is niet beledigend bedoeld, maar het is een woord uit een andere tijd.
- Molukkers zijn geen Indo's. Het verschil lees je in Wat is het verschil tussen Molukkers en Indo's?
- Uitleggen aan een collega of leraar? Zeg: “Molukkers is het juiste woord, Ambonezen en Zuid-Molukkers zijn oude woorden met een eigen geschiedenis.”
Bronnen
- Inventaris van het archief van het Commissariaat van Ambonezenzorg (1952-1970) (Nationaal Archief)
- Handelingen Eerste Kamer over Ambonezenzorg (Eerste Kamer, 12 februari 1957)
- Ambon, een blok aan Nederlands been (Ons Erfdeel, 1978, via DBNL)
- Wet betreffende de positie van Molukkers (IND)
