Wat betekenen bung, usi, nyong, nona, tete en nene in het Moluks?
“Dag usi!”, “Ayo nyong, kom eten”, “Groeten aan tete en nene”. Wie in een Molukse familie opgroeit, hoort deze woorden elke dag. Bung, usi, nyong, nona, tete en nene zijn Molukse aanspreekvormen en familiewoorden uit het Moluks Maleis (Ambonees Maleis). Kort gezegd: bung en usi zijn grote broer en grote zus, nyong en nona jongen en meisje en tete en nene opa en oma.
Wat betekenen de woorden?
- Bung: oudere broer. Je gebruikt het ook voor een man die wat ouder is dan jij, maar nog niet zo oud dat je “om” zegt. In Indonesië betekent “bung” ook iets als broeder of kameraad. Denk aan “Bung Karno”, de bijnaam van president Soekarno.
- Usi: oudere zus. Ook een aanspreekvorm voor een vrouw die ouder is dan jij, maar nog niet oud genoeg om “tante” te zeggen. Het Moluks-Maleise woordenboek van de Universitas Pattimura noemt bung als tegenhanger van usi.
- Nyong: jongen. Je zegt het tegen een jongen of een jongere man. Het Indonesische woordenboek KBBI noemt nyong een “aanspreekvorm voor een jongen, in Ambon”.
- Nona: meisje. Je zegt het tegen een meisje of een jongere vrouw. Het is de tegenhanger van nyong.
- Tete: opa, maar ook een oudoom. Het kan ook gaan over een voorvader.
- Nene: oma, maar ook een oudtante.
Samen vormen tete en nene ook het woord voor de voorouders: tete nene moyang.
Hoe gebruik je ze?
Molukkers spreken elkaar zelden alleen bij de voornaam aan als er leeftijdsverschil is. Je zet er een familiewoord voor: usi Ria, bung Johnny, tete Pieter. Dat is een teken van respect. Het geldt niet alleen voor echte familie. Ook een buurvrouw uit de wijk of iemand van de kerk noem je usi of bung en oudere mensen worden vaak om (oom) of tanta (tante) genoemd.
Andersom gebruiken ouderen nyong en nona voor jongeren, vaak liefkozend. “Nona manis” (lief meisje) kent iedereen van het bekende Molukse lied Nona Manis Siapa Yang Punya.
In Nederland
Ook bij de tweede en derde generatie die weinig Maleis spreekt, zijn deze woorden blijven hangen. Je hoort ze in de Molukse wijk, op feesten en op sociale media. Ze laten zien dat je bij de gemeenschap hoort. Soms gebruiken Nederlanders ze ook, bijvoorbeeld een collega die zijn Molukse vriend “bung” noemt.
Goed om te weten
- In Nederland zeggen veel Molukse kinderen opa en oma in plaats van tete en nene. Het Moluks Maleis heeft zelf ook het woord oma.
- De spelling verschilt: nyong, nyoong of njong; Nederlandse spelling van vroeger schreef vaak “nj”.
- Meer weten over de taal? Lees Welke taal spreken Molukkers?, Hoe leer ik Ambonees-Maleis? en Hoe zeg je hallo en dank je wel in het Moluks Maleis?
Bronnen
- Bahasa Ambon - English Dictionary: usi (Universitas Pattimura)
- Bahasa Ambon - English Dictionary: nyoong, oma (Universitas Pattimura)
- Bahasa Ambon - English Dictionary: nene, nona (Universitas Pattimura)
- Bahasa Ambon - English Dictionary: tete (Universitas Pattimura)
- Nyong (KBBI, Kamus Besar Bahasa Indonesia)
