Elke tien jaar krijgt je familie een rekening voor de grafrechten van opa en oma. Of je bent bang dat hun graf ooit geruimd wordt. Veel gemeenten geven de graven van Molukse KNIL-militairen van de eerste generatie en hun partners daarom een bijzondere of beschermde status. Kort gezegd: het graf blijft altijd bestaan en de gemeente neemt de grafrechten over. Dit is niet landelijk geregeld: het verschilt per gemeente.
Foto van Molukse ouderen genomen in verzorgingstehuis Rumah Kita. © MOZA
Waarom krijgen deze graven een bijzondere status?
In 1951 kwamen ongeveer 12.500 Molukkers naar Nederland, vooral KNIL-militairen met hun gezinnen. Ze werden bij aankomst ontslagen uit militaire dienst en opgevangen in woonoorden, vaak oude kampen, onder slechte omstandigheden. Het verblijf zou tijdelijk zijn. Volgens cijfers die MOZA eerder publiceerde, overleden 517 mensen in de woonoorden. Veel oud-militairen kregen nooit hulp bij wat zij in de oorlog hadden meegemaakt.
Sinds ongeveer 2018 kiezen steeds meer gemeenten ervoor om de eerste generatie zo te eren. Het is bedoeld als eerbetoon. Het staat los van de excuses die premier Jetten in juni 2026 namens de regering aanbood (lees Wat hield het excuus van premier Jetten aan Molukkers in?).
Wat houdt de status in?
Gemeenten gebruiken verschillende woorden: eeuwige grafrust, bijzondere of beschermde status, monumentale status of 'adoptie' van graven. Meestal betekent het:
- Het graf wordt niet geruimd.
- De gemeente betaalt de grafrechten en vaak ook het onderhoud. Familie hoeft niet meer te betalen.
- Soms komt er een gedenkbord, monument of namenlijst.
Het gaat vooral om KNIL-militairen en hun partners. Soms horen ook mensen met een andere rol in voormalig Nederlands-Indië erbij, zoals marinepersoneel of militaire politie.
Voorbeelden
- Eemsdelta: in december 2022 kregen ruim honderd graven in Appingedam, Farmsum en Delfzijl een beschermde status. In maart 2023 werden er twee gedenkmonumenten onthuld.
- Land van Cuijk stelde alle Molukse graven op de algemene begraafplaatsen vrij van grafrecht. Helmond neemt de grafrechten van oud-KNIL-militairen en hun nabestaanden over.
- Vught: in maart 2025 kregen de graven op de Algemene Begraafplaats een bijzondere status, na vijf jaar strijd. Lees meer in Woonoord Lunetten in Vught: de Molukse wijk van 1951 tot nu
- Leerdam gaf de Molukse graven al eerder een monumentale status.
Is er een landelijke regeling?
Nee. In 2022 antwoordde het kabinet op Kamervragen dat grafrechten een zaak van de begraafplaatsen zelf zijn. Elke gemeente beslist dus zelf. Ligt het graf op een kerkelijke of particuliere begraafplaats, dan beslist die eigenaar.
Wat kun je doen?
- Vraag het na bij de afdeling begraafplaatsen van je gemeente. Misschien is er al een regeling.
- Is er nog niets? Dien samen met een Molukse stichting, kerk of wijkraad een verzoek in bij het college van burgemeester en wethouders. Volgens eerder onderzoek van MOZA heeft dat de meeste kans, omdat het dan geen politiek punt in de gemeenteraad hoeft te worden.
- Help met gegevens. Gemeenten weten vaak niet welke graven het zijn. Verzamel namen, grafnummers en gegevens over de diensttijd. Lees ook Hoe vraag ik het KNIL-dossier van mijn opa op?
Goed om te weten
Meer over afscheid nemen lees je in Hoe gaat een Molukse rouwperiode en uitvaart? en Kan ik een overleden familielid in de Molukken laten begraven? Of opa als veteraan geldt, lees je in Mijn opa zat bij het KNIL: is hij een veteraan?
Bronnen
- Gedenkmonumenten onthuld bij graven van Molukse KNIL-militairen Appingedam (NOS, 25 maart 2023)
- Eindelijk erkenning en eeuwige grafrust voor deze oud-KNIL-militairen (Omroep Brabant, 21 maart 2025)
- Brabantse liefde voor Molukse gemeenschap kent nog grenzen (Omroep Brabant, 14 december 2022)
