Op tafel staat een grote schaal met iets wits en doorzichtigs. Je oom draait er met twee stokjes een klodder uit en zegt: "Ayo, makan!" Dat is papeda. Kort gezegd: papeda is een dikke, kleverige pap van sagomeel en kokend water. In de Molukken is het van oudsher het hoofdvoedsel, in plaats van rijst. Je eet het met vis in een gele saus.
Wat is sago?
Sago komt uit de stam van de sagopalm. Die groeit veel in de Molukken en op Nieuw-Guinea. Het merg van de stam wordt fijngemaakt en met water uitgespoeld. Het zetmeel zakt naar de bodem. Als je dat droogt, heb je sagomeel. Omdat er in de Molukken weinig rijst groeit, was sago eeuwenlang de basis van de maaltijd. Ook koekjes zoals sagu lempeng worden ervan gemaakt.
Hoe maak je papeda?
- Los het sagomeel op in een beetje koud water, zodat er geen klontjes zijn.
- Giet er al roerend kokend water bij. Blijf stevig roeren.
- Het mengsel wordt eerst wit en troebel, daarna helder en taai. Dan is het klaar.
Het lijkt makkelijk, maar de goede dikte krijgen vraagt oefening. Daarom maken in veel families de ouderen de papeda. Het hele recept met hoeveelheden staat in Hoe maak je papeda? Sagomeel koop je in Nederland in een toko.
Hoe eet je papeda?
Je draait de papeda met twee stokjes uit de schaal, tot er een bolletje omheen zit. Dat laat je op je bord vallen. Daaroverheen schep je de vis met saus. Papeda kauw je niet echt: je slurpt het naar binnen.
Papeda zelf smaakt bijna nergens naar. De smaak komt van de saus. De vaste partner is ikan kuah kuning: vis in een frisse gele bouillon met kurkuma, limoen en citroengras. Vaak staat er ook een verse sambal bij, zoals colo-colo. Meer gerechten vind je in Wat zijn typisch Molukse gerechten?
Wat betekent papeda voor Molukkers?
In de Molukken eet men papeda gewoon door de week. Op sommige plekken heeft het ook een plek in rituelen. Op Seram noemen de Nuaulu en Huaulu papeda sonar monne. Zij serveren het onder meer als een meisje volwassen wordt. Ook in Papua is papeda een traditioneel gerecht, met eigen gebruiken.
In Nederland is papeda voor veel families iets voor bijzondere momenten: een verjaardag, een kerkfeest, een rouwbijeenkomst of oud en nieuw. Voor veel Molukkers is het de smaak van thuis, van oma en van de Molukken. Het is ook een gerecht dat Nederlandse vrienden vaak verrast, door de bijzondere structuur.
In de Molukken probeert men sago en papeda juist weer populairder te maken, omdat het een lokaal product is. In Noord-Maluku was er bijvoorbeeld een plan voor instant-papeda, net als instant-noedels.
Goed om te weten
- Sago is vooral zetmeel. Let je op je bloedsuiker, bijvoorbeeld omdat je diabetes hebt? Vraag dan je huisarts of diëtist hoeveel je kunt eten. Lees ook Krijgen Molukkers vaker diabetes?
- Wil je sago of sagokoekjes meenemen uit de Molukken? Check eerst de regels in Mag ik sopi of kruidnagel meenemen uit de Molukken?
Bronnen
- Menikmati kenyalnya papeda, bubur khas Indonesia Timur yang kaya tradisi (Indonesisch) (Good News From Indonesia, oorspronkelijk 2021, bijgewerkt 2026)
- Distan Malut ingin produksi papeda instan (Indonesisch) (ANTARA Ambon, 5 april 2013)
- Colo-colo (Indonesia Travel, Indonesisch ministerie van Toerisme)
- Eetgerei voor papeda (Museum Maluku, dia, 1980)
- The slurping of the papeda (Engels) (Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland, ingeschreven door de Molukse erfgoedgemeenschap, 2022)
Ja: de Molukse KNIL-militairen werden direct na aankomst in 1951 tegen hun wil ontslagen. Waar en hoe ze dat hoorden, verschilde per schip en per persoon.